امروز : 27 مهر 1397
چالش های اصلی پرونده حقوق بشر ایران در گفتگو با دکتر محمدعلی بصیری

چند تاکتیک برای گفتگو درباره حقوق بشر با دنیا

یکشنبه 20 تير 11:25
کشورهای غربی با توجه به بحث هژمون و جهانی شدن فرهنگ و تمدن غربی، در تلاش هستند در تمام حوزه‌ها و مناطقی که در برابر استانداردها و آیتم‌های مد نظرشان مقاومت می‌شود با اعمال فشار تغییر ایجاد نمایند. با نگاه بد بینانه در آینده کشورهای اسلامی در این زمینه‌ها به تدریج کوتاه آمده و تسلیم شده و استانداردها و مبانی آن‌ها را می‌پذیرند. این روند در طی شصت سال اخیر در همه کشورهای اسلامی پیش رفته و تسلیم و وادادگی این کشورها مشاهده می‌شود. امید است که در ایران به راحتی و به زودی چنین حالتی رخ ندهد.
چند تاکتیک برای گفتگو درباره حقوق بشر با دنیا

به گزارش خبرنگار گزارشگر، چالش های اصلی پرونده حقوق بشر ایران چیست و چگونه در این رابطه می توان با دنیا تعامل کرد سوالی است که بارها پرسیده شده است. در این ۳۷ سال گذشته، غرب چند مسئله اساسی را در رابطه با ایران داشته که بحث  حقوق بشر جایگاه مهمی در میان آن ها داشته است.

پایگاه تحلیلی رصد در گفتگویی با دکتر محمد علی بصیری استاد علوم سیاسی دانشگاه اصفهان به بررسی چالش های اصلی پرونده حقوق بشر ایران پرداخته است. این گفتگو در ادامه می آید.

مهم‌ترین چالش‌های اصلی پرونده حقوق بشر ایران کدامند؟

طی سه چهار دهه اخیر میان ایران و غرب مسائلی وجود داشته است. نخست این که پایه‌های مبانی حقوق بشری مطرح در حقوق بشر اسلامی با پایه‌های مبانی حقوق بشر غربی هم‌خوانی ندارد. مبانی اسلام متافیزیکی، آسمانی و وحیانی است در حالی که مبانی غربی زمینی، فیزیکی و انسانی است. این اختلاف به حوزه‌های دیگر نیز تسری خواهد یافت.

اختلاف دوم بدین صورت است که با وجود تفاوت در مبانی حقوقی و مشترکاتی میان حقوق بشر اسلامی در ایران و غرب عامل سیاسی به عنوان یک پایه اختلاف مطرح است و حتی در مورد مشترکات نیز نگاه به پرونده حقوق بشری ایران با دید سیاسی، سلیقه و گزینش سیاسی غرب انجام می‌پذیرد و در مصادیق نیز این مسأله وجود دارد.

عامل دیگر بحث استانداردهای دوگانه است. به عبارتی بسیاری از کشورهای اسلامی دارای پرونده حقوق بشری با ویژگی های مشابه ایران و حتی شدیدتر، در مجامع بین المللی هیچگاه با آن ها به صورت یکسان برخورد نمی‌شود. از جمله می‌توان پرونده حقوق بشر عربستان یا حتی مصر، مراکش و… را نام برد.

 در بعد دیگر باوجود تلاش در مورد جهانی، یکنواخت و یکسان بودن بحث حقوق بشر، در مورد ایران تبلیغات منفی از طریق رسانه‌های معاند برای بزرگنمایی و در صدر قرار دادن پرونده ایران را می‌توان چهارمین عامل برای ایجاد مشکل و مانع بیشتر در این پرونده دانست در حالی که برای کشورهای با وضعیتی به مراتب منفی‌تر چنین عاملی وجود ندارد.

با توجه به اظهارات گوناگون مقامات اروپایی، آمریکایی و به نوعی مقامات غربی، در شرایط کنونی نگاه غرب به مسأله حقوق بشر ایران چگونه است؟

نگاه غرب به حقوق بشر ایران چه در شرایط فعلی و چه در گذشته قائل بر مشکل داشتن اساس حقوق بشر در ایران و نقض حقوق بشر می‌باشد. چرا که نظام حاکم ایران نظامی دینی است و از درون این نظام دینی نظام حقوق بشری منطبق بر حقوق بشر غربی و با تعبیر جهانیِ غرب، برنخواهد آمد. بدین ترتیب در مقاطعی که روابط غرب با ایران تنش‌ زاست این مسأله بزرگ‌تر جلوه داده می‌شود و زمانی که روابط تا حدی مسالمت آمیزتر می‌شود این مسأله مسکوت گذاشته و کم رنگ‌تر می‌شود.

اکنون و پس از برجام به دلیل آن‌که روابط رو به بهبودی است تندی برخورد کاهش یافته است هر چند بعد از بحث اتمی تنش‌ها همچنان باقی است و امروز بحث بر سر حقوق بشر، مسائل موشکی، تروریسم و امثال آن می‌باشد. ولی نسبت به گذشته مقداری تقلیل پیدا کرده است.

آیا در زمینه پرونده حقوق بشر ایران میان اتحادیه اروپا و آمریکا اختلاف نظر وجود دارد؟

از آن جهت که مبانی حقوق بشر در غرب مشابه می‌باشد در بیشتر موارد اتفاق نظر دارند ولی در زمینه تاکتیک‌ها مقداری متفاوت هستند. تاکتیک‌های اروپا فرصت دادن و مذاکره کردن و چانه زنی است در حالی که تاکتیک‌های آمریکا در موارد مختلف از جمله حقوق بشر فشار، مشت آهنین، ارعاب و تهدید است.

سایر بازیگران بین المللی، شورای امنیت، شورای حقوق بشر جهانی و بازیگران آسیایی چه نگاهی به مسأله حقوق بشر در ایران دارند؟

اصول نهادهای بین المللی به دلیل اینکه واضعین آن‌ها عمدتاً غربی‌ها هستند بر سکولاریسم غربی بوده و غالباً با بحث حقوق بشر ایران رابطه مثبتی نداشته و همواره نگاه تنش‌زا و انتقادی داشته‌اند. در این میان می‌توان ۳ گروه را در نظر گرفت. نخست کشورهای غربی متحد ایران که عمدتاً نسبت به مواضع این نهادها نگاه منفی و انتقادی دارند. دسته دوم کشورهای بلوک شرق سابق یا شوروی و کمونیسم سابق هستند که به صورت کج دار و مریز با مسأله حقوق بشر ایران برخورد می‌کنند. مواردی را با غرب مواضع همسانی اتخاذ نموده و مواردی را نیز مسکوت باقی می‌گذارند.

 دسته سوم کشورهای جنوب یا جهان سوم است که در بین آن‌ها تفرقه وجود دارد. مواردی که فشار غرب وجود نداشته و روابط خوبی با ایران داشته باشند نسبتاً حمایت می‌کنند ولی در مواردی که اختلاف وجود داشته، غرب اعمال فشار ‌کند و روابط خوبی با ایران نداشته باشند در راستای مواضع غرب در جهت رأی منفی و محکومیت ایران حرکت می‌کنند.

با توجه به وضعیت کنونی اصولاً بایستی به چه صورت در رابطه با مسأله حقوق بشر با دنیا تعامل داشت؟ آیا می‌توان تعامل کرد؟ آیا بایستی تعامل کرد؟ راه پیش روی ایران در این زمینه چیست؟

تنها راه ممکن تعامل و بحث با دنیا در مورد مشترکات چه از لحاظ مبانی و چه از لحاظ مصادیق و پر رنگ نکردن اختلافات و عدم سوق اختلافات به مجامع عادی و افکار عمومی است. چرا که اختلافات مباحث پایه‌ای تخصصی است و باید بین متخصصین، اتاق‌های فکر، کنفرانس‌ها و محیط‌های تخصصی مورد بحث قرار گرفته و تنش و اختلافات تعدیل گشته و کاهش یابد. ولی در مورد مشترکات می‌توان مانور داد و با دنیا تعامل نمود.

با توجه به آن‌چه گفتید چه تاکتیک‌ها و چه راهکارها و چه سیاست‌هایی در زمینه رویکردهای حقوق بشری می‌تواند مد نظر ایران قرار بگیرد؟

تاکتیک‌های متفاوتی قابل اتخاذ است. از جمله تاکتیک دیپلماسی رسانه‌ای می‌باشد. رسانه‌های کشور ما نیز می‌توانند به سهم خود در مقابل حرکت‌های منفی در رسانه‌های غرب و مانور در منفی جلوه دادن حقوق بشر ایران برنامه‌های خنثی کننده داشته باشند. دیپلماسی سنتی کشور ما از جمله نمایندگان در نهادهای مربوطه، در سفارت‌خانه‌ها، در رایزنی‌ها و… نیز در این زمینه بایستی فعال باشد. در بحث دیپلماسی فرهنگی نیز مجامع فرهنگی و متولیان آن باید در این زمینه فعال بوده و حرکت نمایند. در دیپلماسی علمی مجامع دانشگاهی و نخبگان باید در این زمینه سهم خود را ادا کرده و به انتشار مطالب و مقالات و پاسخ‌ پرداخته و با شبهات و تهاجمات مقابله نمایند. مجموع تاکتیک‌ها و روش‌های مذکور می‌تواند تا حدودی این هجمه را خنثی یا کم رنگ نماید.

با توجه به نوع رویکرد غرب در استفاده سیاسی از اهرم‌های حقوق بشری آیا ایران نیز قادر خواهد بود در رویکردی متقابل از این اهرم‌ها ضد غرب و آمریکا استفاده نماید؟

این رویکرد خود یک تاکتیک به حساب می‌آید، ولی این که بتواند به صورت هم وزن عمل کرده و آن را خنثی کرده و مقابله نماید به دلیل توانایی‌های محدود رسانه‌ای و بودجه‌ای و امکاناتی که ایران در برابر غرب در اختیار دارد، عکس العمل حداقلی را نشان خواهد داد و عکس العمل حداکثری انتظاری واقع گرایانه نخواهد بود. چون حجم رسانه و برنامه‌های ما در برابر غرب چندان متعادل و هم وزن نمی‌باشد.

آیا می‌توان سیاست‌ها و راهکارهای دیگری نیز در زمینه کاهش فشار و هجمه حقوق بشری بر ضد ایران اتخاذ نمود؟

از طریق دیپلماسی فرهنگی امکان پذیر خواهد بود. یعنی می توان از طریق تعامل با جوامع مخاطب، نخبگانی که در بعضی از این کشورها هستند یا هم تراز ما در دنیا می‌باشند، در جهت تنویر افکار عمومی و خنثی کردن منفی بافی و هجمه‌ها کمک گرفت. در این صورت مقداری موفق‌تر خواهیم بود تا اینکه صرفاً بخواهیم از طریق رسانه این بار را پیش ببریم.

به نظر شما آینده بازیگران به ویژه غربی در مسأله حقوق بشر با ایران چگونه خواهد بود؟

کشورهای غربی با توجه به بحث هژمون و جهانی شدن فرهنگ و تمدن غربی، در تلاش هستند در تمام حوزه‌ها و مناطقی که در برابر استانداردها و آیتم‌های مد نظرشان مقاومت می‌شود با اعمال فشار تغییر ایجاد نمایند. با نگاه بد بینانه در آینده کشورهای اسلامی در این زمینه‌ها به تدریج کوتاه آمده و تسلیم شده و استانداردها و مبانی آن‌ها را می‌پذیرند. این روند در طی شصت سال اخیر در همه کشورهای اسلامی پیش رفته و تسلیم و وادادگی این کشورها مشاهده می‌شود. امید است که در ایران به راحتی و به زودی چنین حالتی رخ ندهد.

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار