امروز : 06 ارديبهشت 1397

حق رای و مردم سالاری در ایران

یکشنبه 18 مرداد 14:15
حق رای که از آزادی و استقلال انسان سرچشمه می گیرد از شروط لازم یک جامعه دموکراتیک است.
حق رای و مردم سالاری در ایران

به گزارش سایت گزارشگر ، جامعه ای دموکراتیک است که شهروندان، با انتخاب زمامداران خود نوع اداره جامعه خود را انتخاب کرده باشند و در شکل گیری نهادها و سازمان ها مشارکت داشته باشند. در حقیقت، حق انتخاب کردن متصدیان و مسئولان حکومت، مصداق بارز تضمین حق تعیین سرنوشت است. این حق بنیادین، ریشه در اصل اخلاقی عدم ولایت دارد، بدین معنا که حسب فرض اولیه، انسان ها از قید سرپرستی و ولایت دیگر انسان ها آزاد هستند و بنابراین هیچ انسانی حق ندارد بدون رضایت انسانی دیگر در حوزه اختیارات وی دخل و تصرف کند. این اصل را می توان با نگاهی دیگر به اصل برابری انسان ها در انسان بودن فروکاست. به عبارت دیگر از آنجا که همه انسان ها در انسان بودن باهم برابرند، اخلاقاً قابل قبول نخواهد بود که انسان هایی به خود اجازه دهند بدون رضایت و انتخاب دیگران بر آنها حکم برانند و به عبارت دیگر آزادی آنها را محدود کنند.

ارجاع و تفسیر حیثیت و کرامت انسانی به حق انتخاب و آزادی اراده در تعیین سرنوشت، چنان بنای مستحکم اخلاقی ای برای این جلوه از حیات انسانی فراهم کرده که راه گریز در به رسمیت شناختن این حق را برای هر آنکه به انسان اخلاقی و عدالت اجتماعی می اندیشد، بسته است. به دیگر سخن اساسا نمی توان از یک سو از انسان مسئول و اخلاقی و همچنین نظام اجتماعی عادلانه سخن گفت و در عین حال آزادی انتخاب افراد را انکار کرد. اخلاقی بودن انسان و عادلانه بودن نظام های اجتماعی در گرو ایده قدرتمند حق رای یا حق انتخاب است.

در واقع حق رای زمینه ساز تعیین حق سرنوشت است. انسانها از طریق رای دادن به اشخاصی که احساس می کنند به خواسته ها و نیازهای آنان توجه دارند، سرنوشت خودرا تعیین می کنند. لذا باید این رای دادن به صورت برابر و به صورت آزاد برای همگان برقرار باشد.

اینکه امروز شهروندان آزادانه در انتخابات شرکت می کنند و اینکه اصل انتخابات به طور کلی وجود دارد، ثمره مبارزات طولانی انسان ها در طول تاریخ است. این حق امروزه به حدی بدیهی به نظر می رسد که تصور اینکه روزگارانی انسان ها از رای دادن محروم بودند، دور از انتظار است.

در ایران نیز پس از مشروطه، حق رای جهت انتخابات مجلس شورای ملی به رسمیت شناخته شد. البته حق رای یاد شده محدود بود و تنها طبقات خاصی واجد صلاحیت اعمال آن بودند. مطابق ماده یک نظام نامه انتخاباتی اصنافی تنها شاهزادگان قاجاریه، علما و طلاب، اعیان و اشراف، تجار، ملاکین، فلاحین و اصناف از شایستگی لازم برای برخورداری از حق رای، برخوردار بودند.

از آنچه بیان شد، روشن است که حق رای مشروط به شرایطی از جمله عمومیت رای،تساوی، آزادی رای و آزادی انتخاب شدن است. ذیل اصل عمومیت رای همه اهالی بدون هیچ گونه تبعیض نژادی، دینی، جنسی، اقتصادی و اجتماعی، باید حق مشارکت در انتخابات داشته باشند. با وجود این پاره ای محدودیت ها نظیر تابعیت، سن، سوء پیشینه در اکثر کشورها تبعیض در مشارکت عمومی تلقی نمی شود. در پرتو اصل تساوی، تساوی همه مردم در مقابل قانون اقتضا می کند که حق رای برای همگان برابر باشد. منظور از آزادی رای این است که افراد مجبور به مشارکت یا عدم مشارکت نباشند. در ضمن بدیهی است که مجموعه شرایط انتخاب کردن برای انتخاب شدن نیز باید وجود داشته باشد و این بدان معناست که اهالی باید برای انتخاب آزادانه، داوطلبان متعددی را پیش روی داشته باشند.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز اینچنین بر حق رای و آراء عمومی صحه می گذارد: « امور کشور باید به اتکای آرای عمومی اداره شود، از راه انتخابات رئیس جمهور، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شوراها و نظایر اینها، یا از راه همه پرسی در مواردی که در اصول دیگر این قانون معین می گردد». به علاوه بند 8 اصل سوم اشاره به «مشارکت عامه مردم در تعیین سرنوشت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش» دارد.

حق رای در بند 1 اعلامیه حقوق بشر نیز چنین مورد اشاره قرار گرفته است:« هر کس حق دارد در حکومت کشور خود، خواه به طور مستقیم و خواه به واسطه نمایندگانی که آزادانه انتخاب شوند مشارکت کند». بند3 این اعلامیه بیان می کند:« اراده مردم باید اساس قدرت حکومت باشد؛ این اراده باید از طریق انتخابات ادواری و سالمی ابراز شود که با حق رای همگانی و یکسان و با استفاده از رای مخفی یا روش های رای گیری آزاد برگزار شود».

بنابراین حق رای که از آزادی و استقلال انسان سرچشمه می گیرد از شروط لازم یک جامعه دموکراتیک است. در پرتو حق رای است که می توان افراد را مسئول قلمداد کرد زیرا آنها آگاهانه دست به انتخاب افرادی زده اند که به نظرشان شایسته بوده اند.

گروه مطالعات حقوق بشرگزارشگر

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار