امروز : 06 ارديبهشت 1397

بازپروری زندانیان در پرتو نظام آموزشی نوین

چهارشنبه 07 مرداد 12:18
آیا حقیقتاً یک زندانی حق ادامه تحصیل دارد؟!
بازپروری زندانیان در پرتو نظام آموزشی نوین

به گزارش سایت گزارشگر، نامش مهرداد است، جوانی بیست و چند ساله که به جرمی در زندان به سر می برد، تحصیلات ابتدایی را به اتمام رسانده و بعد از آن تحصیل را رها کرده است. آن سوتر مرد میانسالی به دیوار زندان تکیه زده است، شغلش رانندگی تاکسی است و مدعی است که برای امرار معاش ملزم به کار شبانه روزی بوده و فرصت درس خواندن نداشته است. مانند مهرداد این مرد میانسال در زندان های کشور کم نیستند. مردان و زنانی که عوامل مختلفی مانند فقر، فقدان خانواده سالم، ارتکاب جرایم و در نهایت حبس ایشان را در چهاردیواری زندان محبوس ساخته و حتی حق ادامه تحصیل را نیز از ایشان گرفته است.

اما پرسش آن است که آیا حقیقتاً یک زندانی حق ادامه تحصیل دارد؟!

پاسخ به پرسش مطروحه فوق مستلزم شناخت صحیح و اصولی قواعد حقوق بشر است. علی القاعده تعیین مجازات برای مجرمان به سه منظور بازدارندگی، بی مجازات نماندن جانی و مرتکب و بازپروری مجرمان ایجاد شده است.

این سه هدف یعنی بازدارندگی، بی مجازات نماندن و بازپروری، هر یک جامعه هدفی دارند که مشخصا با دیگری متفاوت است. اصل بازدارندگی در جرایم و مجازات ها بر مجرمان بالقوه متمرکز است یعنی کسانی که ممکن است به واسطه شرایط ویژه خود در معرض ابتلا به ارتکاب جرایم قرار گیرند.

بی مجازات نماندن مرتکب نیز با هدف تقاص اجتماعی و ارضای حس انتقام جویی و بی پاسخ نگذاردن مجرم از سوی خانواده یا شخص مجنی علیه به رسمیت شناخته شده است و در نهایت بازپروری شخص مجرم را هدف قرار داده و در صدد است تا وی را از قید سوابق تاریک گذشته و اعمال زیانبارش برهاند.

بنابراین بازپروری یک مجرم و ایجاد زمینه رشد و شکوفایی شخصیتی و اصلاح افکار وی نیازمند انجام مقدماتی است که از جمله این مقدمات می توان به ایجاد زمینه ادامه تحصیل اشاره کرد.

اما مسئله حق زندانیان بر ادامه تحصیل روی دیگری هم دارد. بی تردید مجازات مرتکب جرم باید با عمل ارتکابی وی متناسب باشد و به عبارت دیگر نمی توان به خاطر ارتکاب یک یا چند فقره جرم، مجرم را از حقوق انسانی اش به طور کلی محروم نمود.

حضور یک زندانی در زندان به معنای محروم شدن وی از حقوق بشر و انسانی اش نیست. هر زندانی حق دارد از حق سلامت، بهداشت و درمان، مشارکت در برخی امور فرهنگی و اجتماعی و حتی ادامه تحصیل برخوردار باشد و تنها یک حق از وی سلب می شود و آن آزادی تردد و رفت و آمد در جامعه است. اهمیت حمایت از حقوق انسانی زندانیان به حدی است که سازمان ملل متحد در چهاردهم دسامبر سال 1990 میلادی طی قطعنامه شماره 111/45 مجمع عمومی اعلامیه «اصول اساسی رفتار با زندانیان» را تصویب نمود.

این اعلامیه یازده ماده ای اصول مختلفی را مد نظر قرار داده است، احترام به کرامت انسانی و اصل عدم تبعیض و ... از جمله این اصول است. ماده 5 این اعلامیه مقرر می دارد: «صرف نظر از محدودیت‌های ناشی از مسأله بازداشت، تمامی زندانیان از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق بین المللی حقوق اقتصادی اجتماعی و فرهنگی، میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی و پروتکل‌های اختیاری آن و دیگر حقوق مندرج در اسناد ملل متحد برخوردار خواهند بود».

و در ادامه ماده 6 می افزاید: «تمامی زندانیان باید حق شرکت در فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی که هدفش توسعه کامل شخصیت انسان است را داشته باشند.»

بنابر مفاد مواد 5 و 6 اعلامیه مذکور همه حقوق انسانی از جمله حق بر آموزش برای زندانیان محفوظ است و به همین علت دولت ها باید به این حقوق احترام گذاشته و از آن محافظت کنند. اگرچه مفاد اعلامیه فوق ماهیتاً الزام آور نیست اما تعهدی اخلاقی، سیاسی برای کشورها ایجاد کرده است.

در خصوص اصول اساسی رفتار با زندانیان در جمهوری اسلامی ایران نیز توجه به این امور ضروری به نظر می‌رسد که اولا مطابق بند 6 اصل دوم قانون اساسی مبنی بر کرامت و ارزش والای انسان و اصل نوزدهم و بیستم که بر برابری حقوق مردم ایران و حمایت یکسان آن‌ها در مقابل قانون تأکید شده و سایر اصول قانون اساسی به ویژه اصول متضمن حقوق ملت ( فصل سوم قانون اساسی ) هیچ گونه منع و تمایزی در بهره مندی از برخی حقوق اساسی نظیر حق احترام به کرامت انسانی، بین زندانیان و سایر اقشار وجود ندارد و از این حیث حقوق آن‌ها به طور مساوی با سایر افراد تضمین شده است، اما به جهت شرایط و وضعیت خاصی که دارند امکان اعمال تمامی حقوق و آزادی‌هایشان را نظیر سایر افراد آزاد ندارند و برخی حقوق و آزادی‌های آنها متفاوت از سایر اشخاص است.

ثانیا در جهت حمایت بیشتر از افراد بازداشت شده و زندانی و لزوم رفتار انسانی با آن‌ها اصل سی و نهم قانون اساسی مقرر نموده: «هتک حرمت و حیثیت کسی که به حکم قانون دستگیر، بازداشت، زندانی یا تبعید شده، به هر صورت که باشد ممنوع و موجب مجازات است».

ضمانت اجرای این اصل قانون اساسی را نیز به صورت کلی در ماده 570 ق.م.ا. می‌توان یافت که در آن سلب حقوق مقرر در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، موجب انفصال از خدمت و محرومیت یک تا پنج سال از مشاغل حکومتی و حبس از دو ماه تا سه سال خواهد بود. علاوه بر این مطابق ماده 608 ق. م. ا. نیز، توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک چنان چه موجب حد قذف نباشد به مجازات شلاق تا 74 ضربه و یا پنجاه هزار تا یک میلیون ریال جزای نقدی خواهد بود. در این جا هیچ تمایزی بین هتک حرمت اشخاص چه زندانی باشند یا آزاد، وجود ندارد. مضافا به این که ماده 176 آیین نامه قانونی و مقررات اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب 7/1/1372 ریاست قوه قضاییه نیز هر گونه تند خویی، دشنام، ادای الفاظ رکیک یا تنبیه بدنی زندانی و اعمال تنبیهات خشن و مشقت بار و موهن در زندان‌ها را به کلی ممنوع کرده است.... و همچنین اقدامات تربیتی و فرهنگی و آموزشی متعددی نیز در راستای ارتقای شخصیت زندانیان به عمل آورده شده است.[1]

در همین راستا وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران با مشارکت سازمان زندان ها، موافقتنامه ای را به امضاء رسانده اند که از تاریخ 3 مرداد 1394 همه زندانیان و فرزندان ایشان بتوانند به راحتی ادامه تحصیل دهند.

در اخبار منتشر شده[2] آمده است، مدیر مدارس آموزش از راه دور آموزش و پرورش گفت: «بر اساس تفاهم نامه‌ای که با سازمان زندان‌ها منعقد شده، امکان ادامه تحصیل زندانیان در هر پایه تحصیلی فراهم است.»

گودرز شاهمرادی افزود: «فضاهای آموزشی در همه زندان های کشور برای تشکیل کلاس درس در نظر گرفته شده است و معلمان با اعزام به این مراکز، زندانیان را در همه پایه های تحصیلی آموزش خواهند داد.»

وی اضافه کرد: «به زندانیان کتاب های ویژه خودآموز داده می شود تا بتوانند با مطالعه آنها امتحانات هر نیم سال تحصیلی را پشت سر بگذرانند.»

شاهمرادی با بیان اینکه شرط سنی برای ادامه تحصیل در زندان ها وجود ندارد و این امکان شامل همه افراد لازم التعلیم زیر 20 سال و نیز افراد بالای 20 سال خواهد شد، گفت: «مدارک تحصیلی که به زندانیان داده می شود مطابق مدرک رسمی آموزش و پرورش است.»

مدیر مدارس آموزش از راه دور آموزش و پرورش افزود: «افرادی که به علت معلولیت جسمی یا دوری از مدارس در مناطق روستایی امکان تحصیل ندارند می توانند با یک بار حضور در مدارس آموزش از راه دور و ثبت نام به صورت غیرحضوری، ادامه تحصیل دهند.»

از اهداف این تفاهم‌نامه می‌توان به ایجاد امکان ادامه تحصیل برای بازماندگان از تحصیل، استفاده بهینه از ظرفیت‌های کانون‌های اصلاح و تربیت و زندان‌ها جهت بهبود عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان مورد نظر، هویت‌بخشی به زندانیان، حمایت مادی و معنوی از فرزندان دانش‌آموز زندانیان با هدف جلوگیری از ترک تحصیل و آسیب‌های اجتماعی اشاره کرد.

همچنین تامین و تجهیز فضای آموزشی مناسب جهت برگزاری کلاس‌های آموزشی در زندان‌ها، ایجاد فرصت تحصیلی برای زندانیان کم‌سواد، همکاری با آموزش و پرورش جهت تکمیل اطلاعات و مشخصات فردی زندانیان، فراهم کردن زمینه بازدید مسئولان آموزش و پرورش از زندان‌ها، فراهم کردن زمینه شرکت مدیران آموزش و پرورش و رابطان آموزشی در هیات مدیره انجمن‌های حمایت زندانیان، شناسایی فرزندان در حال تحصیل و ترک تحصیلکرده زندانیان و ارائه مشخصات و محل تحصیل آنها به آموزش و پرورش جهت دریافت خدمات آموزشی، شناسایی و معرفی فرهنگیان زندانی به آموزش و پرورش، ارائه خدمات قضایی به فرهنگیان زندانی و خانواده‌های آنها، همکاری برای انجام طرح‌های تحقیقاتی و پژوهشی مرتبط با زندانیان و خانواده آنها و تامین هزینه‌های سرانه دانش آموزی از تعهدات سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور به شمار می‌رود.[3]

رئیس سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی با بیان اینکه ۷۰ درصد افرادی که در زندان به سر می‌برند جوان و زیر ۴۰ سال هستند، گفت: در این بین ۴۰ درصد آنها دارای حداکثر مدرک تحصیلی سیکل هستند[4]، بنابراین آغاز چنین طرحی به ارتقای سطح سلامت جسمی و روحی زندانیان و بالتبع جامعه ایرانی کمک خواهد کرد.



[1] محمد ابراهیمی، اعلامیه اصول اساسی رفتار با زندانیان، قابل دسترس در پایگاه اینترنتی:

http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=43725

[2] http://www.bultannews.com/fa/news/277835

[3]http://www.ilna.ir

[4]http://www.ana.ir/news/42657

 

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار