امروز : 13 آذر 1395

آزادی مذهب به مثابه تعهد بین المللی

دوشنبه 29 تير 13:46
رویه نهاد ها و مراجع بین المللی نظیر کمیته حقوق بشر و دیوان های منطقه ای حقوق بشری به عنوان تجربه عینی و محقق شده، اهمیت فراوان دارد
 آزادی مذهب به مثابه تعهد بین المللی

به گزارش سایت گزارشگر، «آزادی مذهب به مثابه تعهد بین المللی همراه با نقد  آراء دیوان اروپایی حقوق بشر» پایان نامه نویسنده در مقطع کارشناسی ارشد رشته حقوق بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال می باشد که در آن سعی گردیده به این سؤال پاسخ داده شود که مفهوم آزادی مذهب به مثابه گزاره ای اعتقادی در عالم اعتبارت حقوق بین الملل، چه جایگاه و آثاری در پی دارد؟ و این گزاره بر فرض حق بودن، چه تعهد و مسئولیت بین المللی در پی خواهد داشت؟ و اساساً حدود تعهدات آن چگونه مشخص می گردد؟ چرا که حق آزادی مذهب نیز مانند تمام حق ها، می بایست تکلیف متعهدان خود را بگونه ای شفاف و صریح، مشخص نماید.

از طرفی حق شرط یا تحدید تعهد در برابر هر حق و تکلیف بین المللی، مستلزم مشخص شدن مفهوم و تعریف آن حق یا تکلیف می باشد و در نتیجه تعریف حق یا تکلیف های بین المللی، قدم اول در تحدید تعهدات در برابر آن می باشد. از این رو ماهیت شناسی مفهوم حق آزادی مذهب پیش از ورود به موضوع تحقیق ضرورت داشته و در این ماهیت شناسی، جایگاه قبول تعهد متعهد نیز می بایست معین گردد. همچنین  وضعیت تحدید تعهد و ابعاد حق شرط نیز موضوعی محوری می باشد.

بی شک رویه نهاد ها و مراجع بین المللی نظیر کمیته حقوق بشر و دیوان های منطقه ای حقوق بشری به عنوان تجربه عینی و محقق شده، اهمیت فراوان دارد. چرا که تفسیر و پاسخ قضات دیوان اروپایی حقوق بشر یا اعضای کمیته حقوق بشر، به سؤالات فوق، مبنای انشاء آرای صادره و نظرات ابرازی می باشد و در متن احکام و نظرات می توان نظرات ایشان را استنباط نمود. همچنین قبول یا رد این این نظرات توسط دولت ها نیز حائز اهمیت می باشد.

از آنجایی که فهم و قضاوت این تفاسیر و آراء بدون ماهیت شناسی حق آزادی مذهب و تعهد در برابر آن میسر نمی باشد؛ از این رو ابتدائاً به واکاوی مفاهیم کلیدی این تحقق و متعاقباً ابعاد و آثار پذیرش حق آزادی مذهب پرداخته می شود. نهایتاً نیز عملکرد دیوان اروپایی حقوق بشر در آینه آراء صادره در خصوص آزادی مذهب مطالعه خواهد شد و این نهاد به عنوان تجربه عملی و عینی ضمانت اجرای حق آزادی مذهب مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت. 

نگاهی اجمالی به اسنادی که در ارتباط با حقوق بشر و آزادیهای اساسی تدوین شده‌اند نشان می‌دهد که در بسیاری از آنها به نوعی به حق آزادی مذهب یا ممنوعیت تبعیض بر اساس مذهب تصریح شده است اما تا کنون در هیچ یک از آن اسناد واژه «مذهب» مورد تعریف قرار نگرفته است.

حتی برخی از نهادهای ناظر بر برخی از اسناد، نظیر کمیته حقوق بشر که بر مقررات مندرج در میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی (1966) نظارت می‌کند و توسعه‌ها و تبیین‌های زیادی را در خصوص برخی از حقوق مندرج در میثاق مذکور انجام داده است تا کنون هیچ تعریفی از این واژه ارایه نکرده است. برخی از فرهنگهای حقوقی، واژه مذهب را تعریف کرده‌اند. به عنوان نمونه در یکی از تعاریف آمده است: «عناصر ضروری مذهب عبارتند از معتقد بودن به خداوند و پرستش خدا. اما به نظر نمی‌رسد که این تعاریف را بتوان به عنوان امری اجماعی پذیرفت. بنابراین نظام بین المللی حقوق بشر و اسناد مربوطه بدون آنکه تعریفی از مذهب ارایه نمایند در قالب چند اصطلاح نظیر مذهب، عقیده،[2] فکر[3] و وجدان[4] از یک مجموعه از حقوق و آزادیهای مربوط به بشر حمایت نموده‌اند.

چنین امری به جهت ایجاد یک وفاق عام در خصوص پذیرش اسناد مربوط و همچنین دشواری تعریف این واژگان در قالب حقوقی صورت پذیرفت که البته هدف اولی که همان جلوگیری از اختلافات سیاسی و ایجاد یک وفاق عام در حمایت از این اسناد بوده؛ هدف اصلی عدم تعریف این واژگان و گنجاندن آنها بوده است.

حمایت از آزادی مذهب در نظام بین الملل حقوق بشر دارای پیشینه‌ای طولانی و پیچیده در سطوح داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی است که بطور مشخص می‌توان سه دوره را از یکدیگر تفکیک نمود. در دوره نخست بحث از حمایت از اقلیتهای مذهبی[5] مطرح است و در دوره دوم بحث از حقوق فردی[6] و اصل عدم تبعیض بر اساس مذهب[7] و در دوره سوم مباحث مربوط به چالشهای نوین درباره اجرای کامل مذهب مطرح است.[8] تعداد اسنادی که در آنها به حق آزادی مذهب و ممنوعیت تبعیض بر اساس مذهب تصریح شده است به حدی زیاد است که جمع‌آوری و بیان همه آنها امری دشوار است؛ اما مهمترین مواردی که در آنها بدین امر تصریح شده است عبارتند از: ماده 18 اعلامیه جهانی حقوق بشر (1948) [9] ماده 18 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی (1966)[10]، ماده 5 کنوانسیون بین المللی الغاء تمامی اشکال تبعیض نژادی (1965)[11] قسمت b بند 1 ماده 5 کنوانسیون یونسکو علیه تبعیض در آموزش (1960)[12] اعلامیه محو و الغاء ‌تمامی اشکال نابردباری مذهبی و تبعیض بر اساس مذهب یا عقیده (1981)[13]

این موارد در زمره اسناد بین المللی هستند که در آنها به حق آزادی مذهب یا ممنوعیت تبعیض بر اساس مذهب تصریح شده است تا کنون هیچ معاهده الزام آوری بطور خاص در خصوص آزادی مذهب به تصویب نرسیده است و تنها یک اعلامیه بطور خاص در این موضوع تصویب شده است. در سطح منطقه‌ای نیز حق آزادی مذهب در بند 1 ماده 90 کنوانسیون اروپایی حقوق بشر[14]، ماده 3 اعلامیه آمریکایی حقوق و وظایف بشر[15] ماده 8 منشور آفریقایی حقوق بشر و ملتها[16] و اسناد متعدد دیگری تضمین شده است.

مطابق اسناد حقوق بشر، داشتن حق آزادی مذهب، حقی مطلق است و در زمره حقوق غیرقابل انحراف (غیرقابل تعلیق) است که تحت شرایط و اوضاع و احوال نباید به حال تعلیق درآید یا مورد تعرض قرار گیرد. اما در حوزه بیرونی و جلوه خارجی این حق که مربوط به حق اظهار مذهب می‌شود حق آزادی مذهب مطلق نیست و دارای قیودات و شرایطی است.

از آنجایی که میان آزادی مذهب، عقیده و فکر و وجدان ارتباط تنگاتنگی وجود دارد و در بیشتر اسناد این حقوق و آزادیها تحت یک عبارت گنجانده شده‌اند لذا جهت یک برداشت کلی از این مجموعه حقوق، مستلزم مراجعه به واژگان مرتبط آنهاست. مهمترین چالشهایی که در خصوص حق آزادی مذهب از رویکرد نظام بین الملل حقوق بشر با دیدگاه اسلامی مطرح است مربوط به مسأله ارتداد و آزادی اظهار مذهب و به رسمیت شناختن فرقه‌ها و مذاهب می‌باشد.

گروه مطالعات حقوق بشر گزارشگر

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار