امروز : 20 آذر 1395

اندیشه های حقوق محیط زیست

یکشنبه 21 تير 12:07
صیانت از منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست در اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مورد تأکید قرارگرفته است.
اندیشه های حقوق محیط زیست

به گزارش سایت گزارشگر، مبانی فلسفی حق بر محیط زیست از سه مفهوم ارزش، منفعت و نیاز سرچشمه می‌گیرد. اینکه نیاز انسان به محیط زیست سالم یا منافع جوامع انسانی و یا تنها ارزش‌مداری فرد انسان مبنای حق برخورداری از محیط زیست سالم است دیدگاه‌های متفاوتی را مطرح نموده است. این حق به عنوان یکی از مصادیق نسل سوم حقوق بشر در قالب اسناد بین‌المللی نظیر اعلامیه استکهلم، اعلامیه ریو، طرح میثاق نسل سوم حقوق بشر مورد شناسایی قرار گرفته است. حقی که در آن جامعه از آن جهت که جامعه است و نه اشخاص به طور منفرد، صاحب حق می‌شود. ولی از آنجا که جامعه واقعیتی متافیزیکی است و حقوق بشر بر عللی روان‌شناختی (نظیر خودآگاهی و اراده آزاد) متکی است، در نهایت این افراد هستند که به دلیل عضویت در جامعه و نه به مناسبت فردیتشان، صاحب حق بر محیط زیست سالم تلقی می‌شوند. آثاری از هر سه نظریه فوق را می‌توان در اعلامیه‌های ارزشی زیست محیطی از جمله اعلامیه استکهلم مشاهده نمود. در این نوشتار به بررسی برخی از ابعاد فلسفی این نظریه‌ها پرداخته‌ایم

روند رشد صنعتی و افزایش تعداد ناوگان حمل و نقل موجب تولید آلودگی شده است و محیط زیست کشور را با مخاطرات جدی مواجه نموده است. علاوه بر آلودگی های محلی، تولید گازهای گلخانه ای در اثر فعالیت های صنعتی می تواند اثرات زیست محیطی نگران کننده ای برجای گذارد. از این رو نیاز است تا گردهمایی های زیست محیطی در هر دوبعد ملی و جهانی، این موضوعات را مورد توجه قرار دهد.

از دیدگاه قانونگذار ایرانی حقوق شهروندی یک امتیاز است که به اتباع کشور در محدوده مرزها داده می شود، ولی حقوق شهروندی از دیدگاه محیط زیست را نمی توان محدود به مرز نمود زیرا محیط زیست مرزها را در می نوردد.
فاعل فعل آلوده کننده را ناقض حقوق زیست محیطی شهروندی می نامند. اغلب رفتارهای نقیض حقوق زیست محیطی شهروندی مطابق قانون، در دسته بندی جرایم ارتکابی نسبت به عناصر جاندار، بی جان و یا جرایم غیرمستقیم علیه محیط زیست قرار می گیرد. ایجاد آلودگی به هر شکل آن از جمله آلودگی های بصری، آب، هوا، پسماندها و غیره، سلامتی روحی، روانی و جسمی شهروندان را به خطر می اندازد و اصلی ترین حق شهروندی را که همانا حق حیات و سلامتی است با خطر جدی مواجه می سازد. لذا عملکرد دادگاه ها و دادسراهای تخصصی در زمینه محیط زیست باید مانعی در مقابل ناقضان حقوق شهروندی باشد.
ایجاد دادسرای تخصصی زیست محیطی در تهران در سال 1383 سبب گردید تا دقت و کیفیت کار قضات بالاتر رود و قضات با توجه به گستردگی دانش حقوق مجبور نگردند، در آن واحد نسبت به حل و فصل کلیه دعاوی کیفری اقدام نمایند.
با بررسی 168 پرونده که در دو شعبه دادسرای تخصصی صورت پذیرفته است، %10 قرار مجرمیت، %90 قرار منع تعقیب (از میان چهار قرار نهایی) برای پرونده های ارسالی صادر شده است. چنان که ملاحظه می گردد، درصد صدور قرار منع تعقیب میزان بسیار بالایی دارد. صدور این قرار از یک سو به منزله عدم وقوع جرم، فقدان دلایل اثباتی و یا عدم احراز سوء نیت می باشد و از سوی دیگر ما همواره نظاره گر ورود آلاینده های گوناگون و تخریب به محیط زیست می باشیم.
عدم حمایت های لازم از سوی قضات و بازرسان در صدور احکام و قرارهای بازدارنده در مقابل رفتارهای زیانبار محیط زیستی سبب می گردد تا ناقضان حقوق زیست محیطی شهروندی، اعمال خود را موجه دانسته یا لااقل برای آن موقعیت ویژه ای قایل نشوند. حتی اگر نگاه کیفرزدایی در این زمینه ها وجود دارد، ضرورت توسل به سیاست جرم زدایی همراه با اقدامات تامینی همچون خدمات عام المنعفه در مورد جرایمی که اثرات آلایندگی خفیف تری دارند، مدنظر قرار گیرد. بدون تردید هزینه پیشگیری از تخریب محیط زیست بسیار کمتر از هزینه به سازی و پالایش آن است و در نتیجه شهروندان باید با تشکل های غیردولتی در راستای اعمال اصول مختلف نظیر اصل هشتم قانون اساسی با دولت مشارکت نمایند و دولت نیز به آموزش شهروندان، اطلاع رسانی زیست محیطی به عنوان حقی از حقوق زیست محیطی (زیرا اعتقاد بر آن است دانستن حق مردم است و چنان چه مردم از وضعیت آلودگی ها مطلع گردند، خود به فکر حل و جلوگیری از بروز آن بر خواهند آمد)، حمایت مالیاتی و قانونی با پیوستن به معاهدات بین المللی درباره حفاظت محیط زیست، بپردازد.

شاید بتوان یکی از بزرگ‌ترین قربانیهای جنگ‏های عصر جدید را منابع طبیعی، محیط زیست و میراث فرهنگی برشمرد که در برخی موارد، آثار و پیامدهای این بحران‏ها، پس از گذشت سالیان سال آشکار می‏گردد. شاید یکی از بارزترین نمونه‏های این موضوع را بتوان در جنگ اخیر اسراییل و هجوم همه جانبه این رژیم به کشور لبنان برشمرد که طی آن بسیاری از منابع طبیعی و ثروت‏های زیست‏محیطی این کشور با آلودگی‏های شدید روبه‏رو شد.

طبق اعلام موسسه نشنال جئوگرافی کشورهای واقع در کمربند میانی زمین همچون ایران در سال های آینده با کاهش بسیار زیاد منابع آبی مواجه شده و دچار خشکسالی شدید می شوند. به همین منظور برگزاری روز جهانی محیط زیست تنها یک اقدام انسان دوستانه بین المللی نیست بلکه هشداری است برای ملت و دولت ایران تا خود را محیای مقابله با انواع تهدیدات زیست محیطی اعم از بیابان زایی، خشکسالی، تغییرات آب و هوایی و انقراض گونه های مختلف گیاهی و جانوری نماید. امید است همکاری های بین المللی برای مقابله با تهدیدات مشترک همواره در میان نسل های انسانی ادامه یابد و به بهانه دامن زدن به اختلافات سیاسی، حقوق اساسی بشر پایمال نگردد.

رفته رفته آثار مخرب ابزارها و فناوری های نوین بشری برای استفاده از محیط زیست طبیعی رخ نمود و همگان متوجه اضمحلال و نابودی محیط طبیعی اطراف انسان شدند. از آن هنگام دغدغه فزاینده حفاظت و نگهداری از منابع طبیعی و محیط زیست برای نسل های فعلی و آینده در عرصه بین المللی رخ نمود و همه دولتها متعهد شدند تا در برنامه های توسعه و مدیریت ملی خود به این مهم توجه داشته باشند.

گروه مطالعات حقوق بشر گزارشگر

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار