امروز : 26 مهر 1397

تروریسم، نتیجه آزمون فرایند دمکراتیک در خاورمیانه

یکشنبه 31 خرداد 15:41
اما اینکه واقعا دموکراسی و آزادی عمل به جوامع چنینی امکان خودنمایی های افراط گرایانه را خواهد داد، موضوعی است که نمی توان به سادگی از کنار آن گذشت.
تروریسم، نتیجه آزمون فرایند دمکراتیک در خاورمیانه

به گزارش سایت گزارشگر،«همیشه همان صحنه مجلل و همیشه همان حکایت غم انگیز. یکی از دیپلمات های ارشد امریکایی وارد یکی از کاخ های باشکوه ریاست جمهوری در اطراف قاهره می شود، جایی که حسنی مبارک از آنجا بر مصر حکم می راند. او از سرسراهای مرمرین و اتاق های مملو از مبلمان طلایی می گذرد. که همه تقلیدی است ناشیانه از سبک امپراتوری فرانسه. او پس از گذر از چند لایه ماموران امنیتی وارد اتاق پذیرایی رسمی می شود و مورد استقبال بسیار گرم رئیس جمهور مصر قرار می گیرد. این دو به گرمی در مورد روابط امریکا و مصر تحولات منطقه و فرایند صلح بین اسرائیل و فلسطینی ها مشغول صحبت می شوند. سپس طرف امریکایی به نرمی موضوع حقوق بشر را مطرح می کند و پیشنهاد می کند که دولت مصر از فشار بر ناراضیان سیاسی بکاهد، آزادی مطبوعات را گسترش دهد و روشنفکران را زندانی نکند. مبارک عصبانی میشود و با پرخاش می گوید: اگر من کاری را انجام دهم که شما میخواهید بنیادگرایان مصر را خواهند گرفت آیا شما همین را می خواهید؟» سپس مذاکره به آخرین تحولات فرایند صلح باز می گردد

این مطلب بخشی از کتاب آینده آزادی است که نویسنده آن را در ابتدای بخش مربوط به دموکراسی در خاورمیانه آورده است بخشی که در آن به این نتیجه می رسد که دموکراسی در کشورهای خاورمیانه عامل اصلی به قدرت رسیدن بنیادگرایی و افراط است.

برداشتم آن روزها از این کتاب در بومی گرایی شدید من و نسخه پیچی یک امریکایی در نفی دموکراسی برای خاور میانه موجب شد هرگونه تفکر نسبت به امکان تقابل دموکراسی و بافت اجتماعی منطقه تصویری مشمئز کننده باشد و اندیشیدن به این امر که چرا خاورمیانه برای مهار نیاز به دوری از دموکراسی دارد، در روحیه استقلال خواهی و تعلق سرزمینی امری بیگانه تلقی شود.

 سال ها پس از اتمام آن کتاب و چالش ذهنی با نویسنده، شرایط موجود در منطقه بازاندیشی نسبت به همه تئوری های پیشین در خاورمیانه را رقم زده است. این بازنگری نتیجه چند گزاره خبری می تواند باشد.

لیبی به پایگاه پرورش تروریسم تبدیل شده است

سوریه نتیجه حضور مردم در عرصه تعیین سرنوشت است.

عراق نماد تعلل بخشی از جریان سنی در مبارزه با داعش در چارچوب نزاع با حاکمیت شیعیان در این کشور است.

شرایط کنونی خاورمیانه و امکان پیچیده تر شدن بازی تروریسم در منطقه و شرایط اجتماعی شکل گیری آن این تقابل را در ذهن متبادر می سازد: تقابل میان دموکراسی و مردمان خاورمیانه.

دونالد رامسفلد وزیر دفاع سابق ایالات متحده گفت که تلاش امریکا برای برقراری یک سیستم دموکراتیک در عراق اشتباه بوده است. وی با  اعتراف به ناکارآمدی اقدام دموکراسی خواهانه کشورش در عراق، دموکراسی در این کشور را مقدمه رشد جریان افراط گرایی چون داعش دانست. رامسفلد که در مصاحبه با تایمز سخن می گفت، بیان داشت که در گذشته با دولت وقت بر سر غالب کردن دموکراسی در خاورمیانه مشکل داشته است و گفته است که دموکراسی تحمیلی به عراق غیر واقعی خواهد بود. وی گفت اینکه دموکراسی مد نظر ما در مکان ها و زمان های متفاوت پاسخگو نیست، تنها نگرانی های او در میان دولت مردان امریکایی ها نبوده است. دیگر مقامات نیز بر این امر واقف بوده اند. از نظر او اکنون جریانی از افراط گرایی شکل گرفته است که نیازمند بازتعریف استراتژی جدید در مقابله با آن است و سازمان ملل و ناتو به شیوه های کنونی قادر به مقابله با تهدیدات مدرن نیستند.

سخنان دونالد رامسفلد وزیر دفاع جمهوری خواهان منطبق بر همان چیزی است که ذکریا از نگاه حسنی مبارک مطرح می سازد. اما در سوی دیگر اندیشیدن به این موضوع است که بافت اجتماعی خاورمیانه چگونه می تواند نیروی انسانی را برای گسترش تروریسم در منطقه فراهم سازد. آنچه به امریکایی ها باز می گردد آن است که آنان احساس می کنند شیوه دموکراسی آنان هرگز قابل پیاده شدن در این کشورها نیست اینکه داعش از میانه های بحران عراق بیرون می آید موضوعی است که ذهن استراتژیست های امریکایی را درگیر می کند. موضوعی که از منظر بازنگری در تئوری ها نیست بلکه بر اساس بررسی انطباقی استراتژی های پیشین با تئوری های مبتنی با مقابله با بنیادگرایی اسلامی است.

اما اینکه واقعا دموکراسی و آزادی عمل به جوامع چنینی امکان خودنمایی های افراط گرایانه را خواهد داد، موضوعی است که نمی توان به سادگی از کنار آن گذشت.

نگاه به تجربه سوریه نشان داد امکان یک فرایند منطقی در خاورمیانه فراهم نیست. بحران سوریه به سرعت به سمت درگیری مسلحانه کشیده شد و پس از آن جریان تروریستی داعش امکان خود نمایی در وسیع ترین شکل ممکن را یافت. داعش بر اساس یک خلا انسانی شکل نگرفت. هرچند حمایت کامل غرب و کشورهایی چون سعودی در تجهیز آن موضوعی غیرقابل انکار است اما داعش با اتکا به رواج ایدئولوژی افراطی گرایی و آماده بودن بستر اجتماعی خاورمیانه دست به اقدام زد.

از سوی دیگر کردها علم طغیان برداشتند. ارتش آزاد سوریه و نیز گروه های کوچک تروریست هر کدام بر منطقی عمل می کنند که هرگز نمی توان نسبت به اجماع منطقی آنان در ساخت مجدد سوریه به عنوان یک کشور یکپارچه خوشبین بود. بحران سوریه نتیجه ناکارآمدی یک فرایند منطقی است.

دولت های عرب  خاورمیانه سال ها بر این نقصان بافت اجتماعی حکمرانی کرده اند و در حال حاضر عدم رشد ساختار داخلی  آنان اصلی ترین عاملی است که این دولت ها را در معرض تهدید قرار می دهد.

از سوی دیگر فرایند انقلاب به عنوان یک حرکت اجتماعی در عصر دولت های مدرن در این کشورها هرگز موفق عمل نکرد. حاصل انقلاب مصر با یک کودتا نتیجه را معکوس نمود. در لیبی انقلاب به یک نبرد مسلحانه  منجر شد که پس از معمر قذافی نیز ادامه داشته و لیبی را به یک بحران بین المللی تبدیل کرده است.

از این رو می توان دموکراسی را در شرایط کنونی دولت های منطقه یک عامل بی ثبات کننده دانست از این حیث که شرایط مانور ایدئولوژی افراط گرایی در ساختار اجتماعی آنان فراهم است.  نمی توان نقش نظام های دیکتاتور در تعریف این ساختار و بهره برداری از آن را نادیده گرفت. ذکریا در کتاب از قول بندر بن سلطان از سیاست مداران کارکشته عربستان می گوید نتیجه آزادی مد نظر امریکایی ها در خاورمیانه یک دموکراسی جفرسونی نخواهد بود بلکه یک تئوکراسی طالبانی است. شاید سعودی ها با همین تقابل طالبان و اندیشه های جفرسون، سال ها عقب ماندگی جامعه مدنی خود را عامل دوام پادشاهی بر شبه جزیره قرار داده باشند. اما هرچه هست جامعه مدنی رشد نیافته در دولت های عرب و بهره برداری ساختارهای سیاسی آنان از این عقب ماندگی دموکراسی در خاورمیانه را به جریان رشد افراط گرایی و تروریسم پیوند زده است. دور باطلی که تصویر مشمئز کننده سال ها پیش در کتاب ذکریا را به یک فرایند تجربی قابل مشاهده تبدیل کرده است.

 خدیجه حجتی

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار