امروز : 27 مهر 1397

اهمیت حقوق بشر در زیست سیاسی رقبای منطقه ای ایران

یکشنبه 20 ارديبهشت 12:44
اگر سعودی ها به این نتیجه برسند که ذهن دولتمردان امریکا با سرمقاله نویس واشتگتن پست قرابت دارد، آنگاه به عنوان یک رقیب منطقه ای که نیازمند انحصار تعامل با غرب است به چه خواهند اندیشید؟
اهمیت حقوق بشر در زیست سیاسی رقبای منطقه ای ایران

به گزارش سایت گزارشگر، در تحلیل هایی که پس از تفاهم نامه سوئیس صورت گرفت و در میان حدس و گمان های بسیار، حقوق بشر از کلید واژه هایی بود که ابزار انگاری در خصوص آن ایرانیان را نسبت به اینکه با قاطعیت بتوانند در خصوص تعامل با ایالات متحده سخن بگویند، باز می داشت. اینکه این امکان به عنوان ابزار فشار مجدد بر ایران باشد، موضوعی گزاف نیست اما در این میان  بحث حقوق بشر و جایگاه آن در تعامل میان ایران و غرب در فهم تعاملات آتی منطقه  اهمیت دارد.

طی سال های گذشته اقداماتی که در همه کشورها بدیهی ترین قوانین حوزه امنیت داخلی و پیرامونی کشورها قلمداد می شده است، در مورد ایران مثال نقض حقوق بشر شناخته شده است. حقوق شهروندی به هر گونه اختلال در امور امنیتی و داخلی حاکمیت سیاسی پیوند خورده و امکان تقابل ایران با عوامل بر هم زننده نظم را به عنوان مصادیق نقض این حقوق بر شمرده است. این موضوعات در کنار دلایل بسیار دیگر،  قابلیت تفسیر پذیری حقوق بشر و امکان بالای استفاده ابزاری از این مفهوم را  نگران کننده ترین امر در جایگزینی این موضوع در تعامل میان ایران و غرب پس از توافق هسته ای می گرداند.

محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه ایران در ماه های گذشته به ویژه در دیدار وزیر امور خارجه دانمارک به صراحت اعلام کرد که ایران آمادگی کامل برای ورود به بحث حقوق بشر را دارد. امکان تفسیر پذیری از این مقوله می تواند یک چالش بی پایان قلمداد گردد، اما عقلانیت سیاست خارجی ایران و داشتن مدارک بسیار و قدرت احقاق حق عامل مهمی در خلع سلاح طرف مقابل در این حوزه است. اما در این میان نکته ای که اهمیت می یابد آن است که اعلام آمادگی ایران در خصوص باز بودن درهای گفتگو در این خصوص چگونه می تواند موفقیت در جایگزینی چنین موضوعی را به عنوان رکن اصلی تقابل بین المللی با ایران را کاهش می دهد. از این رو رقبای منطقه ای ایران با توجه به شاکله های اقدامات خود در حوزه داخلی، ناچار به مواجه شدن با این موضوع می شوند.

عربستان سعودی که در رقابتی دیرینه با ایران بر تاثیر تعامل با غرب در افزایش قدرت منطقه ای خود حساب کرده است، از کشورهایی است که می توان حقوق بشر را از محورهای اقدامات آتی آن در مواجهه منطقه ای با تهران بر شمرد. در این خصوص دو موضوع اهمیت دارد؛ نخست می توان به سرمقاله واشنگتن پست در اواخر سال 2014 میلادی اشاره کرد و موضوع دوم گسترده شدن رابطه عربستان و فرانسه است که اهمیت بسیاری دارد.

در مقاله ای که واشنگتن پست نوشته بود به مقامات کاخ سفید توصیه می کرد که عقلانیت حکم می کند روابط تهران واشنگتن بهترین گزینه برای ایالات متحده در خاورمیانه به حساب آید. حال اگر سعودی ها به این نتیجه برسند که ذهن دولتمردان امریکا با سرمقاله نویس واشتگتن پست قرابت دارد، آنگاه به عنوان یک رقیب منطقه ای که نیازمند انحصار تعامل با غرب است به چه خواهند اندیشید؟

 با توجه به آنچه در ابتدای مطلب عنوان شد «حقوق بشر به عنوان ابزار» و «حقوق بشر به عنوان عامل وحشت» ذهن مقامات ریاض را درگیر خواهد کرد. به عنوان ابزار و مفهوم مبهم تفسیر پذیر، در صورتی که اراده غرب بر رابطه با ایران باشد و توافق هسته ای در چارچوب همان اراده کلی تعبیر گردد آنگاه حقوق بشر به عنوانی امکانی برای فشار بر ایران در زمان تخاصم موضوعیت خود را از دست می دهد. ضمن آنکه همانطور که اشاره شد، ایران بر آمادگی در خصوص گفتگو در این حوزه تاکید کرده است. اما حقوق بشر به عنوان عامل ترس به خود عربستان و ساختار داخلی آن باز می گردد. اگر حقوق بشر وارد ادبیات میان غرب و عربستان سعودی شود امکان خروج از آن برای ریاض بسیار دشوار است. این مقوله همیشه در سایه عملکرد منطقه ای سعودی ها پنهان بوده و در لوای اضطرار اقدام منطقه ای غرب هرگز امکان ورود به موضوعات مهم در خصوص عربستان را نداشته است. عادی شدن شرایط در منطقه و تعامل میان ایران و غرب، نخستین تهدید برای ریاض را بر اساس ساختار داخلی این کشور ایجاد خواهد نمود.

از این رو می توان احتمال داد که سعودی ها برای این جنبه از چالش تعامل خود با غرب برنامه ریزی کنند.

در این حالت اگر ایران به توافق برسد و تفاهم نامه اتمی میان تهران و ایالات متحده و ۵ کشور دیگر به امضا برسد، دور از ذهن نیست که حقوق بشر به عنوان ابزار جایگزین برای «تداوم اضطرار منطقه ای» مطرح شود. اما همانطور که گفته شد، قرار گرفتن این توافق در خواست و اراده کلی تعامل با ایران و از سوی دیگر اعلام رسمی آمادگی برای ورود به این حوزه از سوی تهران، تردید جدی در امکان موفقیت آن در ایجاد یک چالش بلندمدت را ایجاد می کند .

در این صورت حقوق بشر می تواند در چارچوب عمل بازدارنده مستقیم ریاض تلقی شود و دست پیش عربستان برای پس نیفتادن در این زمینه باشد. این مورد به ارتباط عربستان با فرانسه بی ربط نیست. در واقع ریاض به دنبال آن خواهد بود اقدام پیش دستانه ای را در این حوزه شکل دهد تا بتواند از ورود جامعه بین المللی به همه جنبه های حکمرانی اش در حوزه داخلی فائق آید. در این میان هزینه زیادی را برای روابط با فرانسه در نظر خواهد گرفت.

فرانسه به چند دلیل گزینه مناسبی برای تعامل با آن جهت خروج از جایگاه اتهام هایی از نوع حقوق بشر است این کشور دارای قدمت تفکرات آزادی خواهانه و مباحث مربوط به حقوق بشر است و استفاده زیادی نیز از این مفاهیم در پیشبرد اهداف سیاسی خود نموده است. از سوی دیگر پیشگام مقابله با نمادهای اسلامی به شمار می رود مانند محدودیت حجاب در فرانسه که همین امر پاریس را از غیرقابل انعطاف ترین کشورها در برابر اسلام معرفی کرده است.

 در این میان اینکه عربستان بر روابط با پاریس تاکید کند می تواند در هیاهوی جنگ و تعریف تروریسم در چارچوب ایدئولوژی های اسلامی، عربستان را از اتهامی که شامل کلیت جهان اسلام می شود، رها کرده و منطق آن را نشان دهد. از سوی دیگر واقعه شارلی ابدو در فرانسه اتفاق افتاده و اعتراض سران کشورها به این امر در پاریس صورت گرفته است بدیهی است رابطه تنگاتنگ با چنین کشوری امکان تعریف وجهه مورد نظر و منفور از اسلام را برای عربستان سعودی ایجاد می کند می تواند از امکان اقناع فرانسه برای عبور از مواجهه حقوق بشری با عربستان سعودی استفاده کند.

 پاریس همچنین به عنوان حساس ترین کشورها به مولفه های یهود گزینه مناسبی برای تقابل با ایران به عنوان طرف مقابل رژیم صهیونیستی است. این موضوع از طرفی فشار بر عربستان را از سوی اسرائیل نیز کاهش داده و خیال آن را از سوی لابی قدرتمند یهود راحت می کند. دلیل دیگر آن است که فرانسه جایگزین مناسبی برای ایالات متحده در مرحله جدید است چرا که منافع استراتژیک کمتری نسبت به امریکا در منطقه دارد و جامع نگری امریکایی ها در خصوص اقداماتشان نمی تواند به پاریس تعمیم داده شود.

از این رو می توان گسترده شدن روابط میان ریاض وپاریس را در چارچوب اقدامات بازدارنده عربستان در زمان عادی شدن روابط ایران و غرب توصیف کرد که خطر مواجهه بین المللی با ساختار داخلی خود را احساس می کند.

 

آنچه مهم است آن است که حقوق بشر اهمیت خواهد یافت از این حیث که امکان قرار گرفتن در طراحی ها را پیدا نموده و ضرورت اقدام رقبای منطقه ای ایران را برای توجه به این جنبه از زیست سیاسی خود فراهم می کند. باید منتظر بود و اولین اقدام حقوق بشری ریاض را نظاره کرد.

 

خدیجه حجتی

 

 

 

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار