امروز : 06 ارديبهشت 1397

به مناسبت روز جهانی زبان مادری، بررسی اقدامات جمهوری اسلامی ایران برای زنده نگاه داشتن زبان فارسی

زبان مادرى همانطور که از اسمش برمى‌آید، یعنى زبانى که کودک از مادر خودش براى اولین بار مى‌شنود
به مناسبت روز جهانی زبان مادری، بررسی اقدامات جمهوری اسلامی ایران برای زنده نگاه داشتن زبان فارسی

به گزارش سایت گزارشگر، زبان از عناصر بقای یک ملت و از مولفه های هویتی است که اضمحلال آن سبب نابودی تدریجی تاریخ و آثار آن ملت می شود. به بیان بهتر زبان، بازتاب‌دهنده‌ی فرهنگ مردمی است که به آن زبان سخن می‌گویند، نماینده‌ی هویت آنها است و دنیای ایشان را تشریح می‌کند. زبان پدیده‌ای است که همچون موجودی جاندار با مردمی که به آن زبان سخن می‌گویند زندگی می‌کند، آنها را در بیان و درک دنیایشان‌ یاری می‌ دهد و حتی گاهی می‌میرد. در یک کلام، زبان با گویندگان خود زنده است.

بنابراین نخستین اصطلاحی که مورد توجه واقع می شود زبان مادری است. برخی بر این باورند که زبان مادری نخستین زبانی است که فرد در ابتدای دوران کودکی خود می آموزد، با این وجود تعریف مذکور خالی از ایراد و نقص نیست، چرا که بسیاری از کودکان مهاجرین و اقلیت های قومی و مذهبی زبان مادری متفاوتی با زبان کشور محل سکونت خود دارند و در عین حال نخستین زبانی که می آموزند زبان کشور میزبان است.

دکتر محمدرضا باطنی، یکی از زبان‌شناسان برجسته‌ ی ایرانی در تعریف زبان مادری اذعان می دارند: «زبان مادرى همانطور که از اسمش برمى‌آید، یعنى زبانى که کودک از مادر خودش براى اولین بار مى‌شنود و آن زبان را یاد مى‌گیرد. ولى این اصطلاح گاهى گمراه‌کننده است، چون زبان مادرى همیشه مهم‌ترین زبان در زندگی کودک نیست. از این رو امروزه زبان‌شناسان به جاى زبان مادرى اصطلاح زبان اول را بکار مى‌برند؛ مى‌گویند زبان اول. زبانى را که بعدا یاد مى‌گیرند، مى‌گویند زبان دوم و به همین‌ترتیب.»

بنابراین بهتر است زبان مادری را زبان فرهنگی، قومیتی و مذهبی یک فرد بدانیم که وی از مادر خویش می آموزد.

مخاطرات بسیاری امروزه حیات زبان های مادری به چالش کشیده و بقای آن را دشوار ساخته است. از میان رفتن قبیله‌ها و قوم‌های کوچک بر اثر از میان رفتن زیستگاه‌های طبیعی، یا کوچ دادن آنها به حاشیه‌ی شهرهای صنعتی از جمله این عوامل است. اما گاه یک زبان ملی و بومی به واسطه غلبه فرهنگ جهانی رفته رفته تغییر ماهیت داده و به تدریج فراموش می شود. به دیگر سخن غلبه زبان انگلیسی به عنوان زبان بین المللی در تمامی مراودات و ارتباطات جهانی سبب شده تا سایر زبان ها به حاشیه رفته و به تدریج به سوی ناپایایی پیش روند.

هم اکنون بسیاری از اندیشمندان، محققان و پژوهشگران عرصه های علمی، تولیدی و صنعتی برای دریافت، مطالعه، ارسال و بیان نظریات خود نیازمند زبان انگلیسی هستند. بسیاری از ابزارهای ارتباطی نوین بر پایه زبان انگلیسی تنظیم شده و همین امر نسل های نوظهور را با پدیده بیگانگی با زبان ملی خود مواجه می سازد. به همین جهت بسیاری از دولت ها برای بقای زبان ملی و بومی خویش تلاش می کنند.

مطابق برآورد یونسکو، از حدود ۶ هزار زبانی که در جهان شناخته شده است، بیش از سه هزار زبان در حال نابودی هستند. این زبان‌ها هم اکنون نیز توسط گروه‌های بسیار کوچکی به کار برده می‌شوند و تقریبا هیچکدام امکان بقا ندارند. ۹۶ درصد از زبان‌ها تنها در بین ۴ درصد از جمعیت جهان رواج دارند.

جمهوری اسلامی ایران به عنوان دولت مرکزی و با تکیه بر حاکمیت ملی خود همواره در تلاش است تا زبان فارسی را به درستی زنده نگاه دارد. یکی از نهادهای ارزشمندی که با تکیه بر همین دیدگاه شکل گرفته، فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که می کوشد ضمن زدودن ادبیات بیگانه از مراودات کلامی شهروندان ایرانی، واژگانی بومی و پارسی معادل و جانشین را ارائه نماید.

در بیان علل تاسیس این فرهنگستان چنین ذکر شده: «ظر به اینکه زبان فارسى، زبان دوم عالم اسلام و کلید بخش عظیمى از ذخایر ارزشمند علمى و ادبى تمدن اسلامى، و خود از ارکان هویّت فرهنگى ملت ایران است، و با توجه به اینکه بنابر اصل پانزدهم قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران، زبان مذکور، زبان رسمى و مشترک ملت ایران است، به‌منظور حفظ سلامت و تقویت و گسترش این زبان و تجهیز آن براى برآوردن نیازهاى روزافزون فرهنگى و علمى و فنى و رفع تشتّت و ایجاد هماهنگى در فعالیت‌هاى مراکز فرهنگى و پژوهشى در حوزۀ زبان و ادب فارسى و سازمان دادن به تبادل گسترده و پربار تجربه درزمینۀ تحقیقات و مطالعات در این حوزه و صرفه‌جویى در نیرو و استفادۀ صحیح از کارشناسان و پژوهشگران و ایجاد مرجعى معتبر و برخوردار از وجهه و حیثیت جهانى در ایران، شوراى عالى انقلاب فرهنگى اساسنامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسى را در جلسه‌هاى 208 و 209، مورخ 26/10/68 و 24/11/68 به تصویب رساند.»

به علاوه از دیگر اقدامات دولت جهت احیا و پاسداشت زبان فارسی می توان به ایجاد کرسی های دانشگاهی برای آموزش زبان فارسی در خارج از کشور اشاره نمود. هم اکنون در بیش از 300 دانشگاه جهان زبان فارسی تدریس می شود، در لاهور پاکستان و مناطق اطراف آن در سال جاری حدود 186 هزار دانشجو زبان فارسی را به عنوان درس اختیاری خود برگزیده‌اند.

در حال حاضر 30 کرسی تدریس زبان فارسی در دنیا وجود دارد که مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران است و حدود 15 هزار فارسی آموز غیر از زبان آموزان دانشگاهی، در 65 کشور جهان مشغول فراگیری زبان فارسی هستند.

تبادل استاد و دانشجو، تهیه متون آموزشی مورد نیاز و حمایت از کرسی‌های آموزش زبان فارسی از اقدامات وزارت علوم برای ترویج و گسترش زبان فارسی در طی سال های اخیر بوده است.

تازه ترین اقدامی که دولت در سال جاری برای پاسداشت زبان فارسی صورت داده که بسیار ارزشمند و قابل تامل است راه اندازی موتورهای جستجوی فارسی در شبکه جهانی اینترنت و حمایت از تولیدکنندگان محتوای فارسی در فضای سایبری است.

بر مبنای گزارش خبرگزاری مهر در مورخ 2 اسفند 1393 معاون وزیر ارتباطات از حمایت ۱۰۰ درصدی از تولید ابزارهای فناوری در حوزه خط و زبان فارسی در فضای سایبر خبرداد و گفت: «در این بخش به سوددهی توجهی نداریم وفرهنگ سازی محتوای فارسی در وب در درجه نخست اهمیت است.»

هفته گذشته نیز سازمان فناوری اطلاعات از پروژه موتور جستجوی بومی «یوز» حمایت مادی و معنوی کرد. پیش از این نیز مرورگر بومی «ساینا» با حمایت این سازمان راه اندازی شد.

مجموعه اقدامات فوق نمایانگر روند رو به رشد و متعالی کشور و دولت در حمایت از زبان مادری است. اینک در روز جهانی زبان مادری جمهوری اسلامی ایران از جمله کشورهایی است که در روندی پیشتازانه برای بقا و تداوم زبان مادری خود می کوشد، هر چند در این زمینه راه درازی را نیز در پیش رو دارد.

گروه مطالعات حقوق بشر گزارشگر

 

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار