امروز : 06 ارديبهشت 1397

حق دستیابی به فناوری هسته ای؛ مشروعیت اقدامات هسته ای دولت ها تحت مفاد کنوانسیون منع اشاعه و گسترش تسلیحات هسته ای

دستیابی به فناوری ساخت تسلیحات هسته ای در تاریخ حقوق بین الملل به سال 1945 باز می گردد هنگامی که ایالات متحده نخستین بمب اتمی خود را در صحرای نیومکزیکو آزمایش نمود.
حق دستیابی به فناوری هسته ای؛ مشروعیت اقدامات هسته ای دولت ها تحت مفاد کنوانسیون منع اشاعه و گسترش تسلیحات هسته ای

به گزارش سایت گزارشگر، دستیابی به تسلیحات هسته ای معنای متفاوتی از دستیابی به فناوری هسته ای برای فعالیت های صلح آمیز دارد. امروزه دیگر هیچ تردیدی وجود ندارد که استفاده از فناوری صلح آمیز هسته ای به عنوان منبع انرژی جایگزین سبب توسعه یافتگی و پیشرفت عظیم کشورهای دارنده آن می شود.

تحقیقات علمی نوین نشان می دهد که میزان انرژی تولید شده از هسته یک اورانیوم، ده میلیون بار بیشتر از انرژی حاصل از احتراق یک اتم زغال سنگ است. به عبارتی یک پوند(453.56 کیلوگرم) اورانیوم که در اندازه یک توپ بیسبال است می تواند انرژی یک زیردریایی یا ناو هواپیمابر را به میزانی تامین کند که مصرف یک میلیون گالون گازوئیل ایجاد می نماید.

همین امر دلیل متقنی برای رقابت کشورها در دستیابی به این منبع ارزشمند، پاک و سالم قلمداد می گردد. تاریخ کشف انرژی اتمی به سال 1934 باز می گردد، در آن سال «انریکو فرمی» شکافتن هسته اتم را کشف کرد و تقریباً 9 سال بعد از آن یعنی در سال 1942 برای اولین بار انرژی محدود و قابل کنترل هسته ای را تولید نمود. در واقع اقدام «فرمی» اقدامی جهت استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی یا هسته ای بود.

پس از این اکتشاف بزرگ، دهه های 50 و 60 میلادی به سال های توسعه و دستیابی به این فناوری در جهان تبدیل شد، چرا که انرژی هسته ای جایگزین مناسب، بی خطر و پاکی در برابر انرژی های موجود به حساب می آمد.

اما دستیابی به فناوری ساخت تسلیحات هسته ای در تاریخ حقوق بین الملل به سال 1945 باز می گردد هنگامی که ایالات متحده نخستین بمب اتمی خود را در صحرای نیومکزیکو آزمایش نمود. این نحوه بهره برداری از انرژی هسته ای دیگر نه در خدمت منویات بشردوستانه بلکه برای به انقیاد درآوردن و تهدید سایر کشورها اشاعه یافت. در واقع صف آرایی کشورهای مختلف در بازه زمانی دو جنگ جهانی رقابتی تسلیحاتی میان این دول پدید آورد تا برای سرکوب یکدیگر به پیشرفت های روزافزون فناورانه در تولید سلاح ها دست یابند، اما سلاح هسته ای به واسطه قدرت تخریب بسیار عظیم خود بیش از حد غیر قابل کنترل می نمودند و به واسطه آثار مخرب فراوان، باید به نوعی تحت تسلط قواعد حقوق بشردوستانه قرار می گرفتند.

اگرچه قواعد جنگی لاهه و کنوانسیون های چهارگانه ژنو از عبارت تسلیحات اتمی یا هسته ای سخنی به میان نیاورده بود، اما پس از دستیابی برخی کشورها به سلاح هسته ای و تهدیدات گسترده بین المللی جامعه جهانی بر آن شد تا با تصویب کنوانسیونی مستقلساخت، تولید و استفاده از سلاح هسته ای را ضابطه مند نموده و از سوءاستفاده های احتمالی جلوگیری نماید.

در دوران جنگ سرد یعنی در سال 1968 میلادی (1347 شمسی)، پیمان نامه منع گسترش سلاح های هسته ای یا همان «ان پی تی» (Non Proliferation Treaty) به صورت محدود میان چند کشور جهان منعقد شد. این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار (کشورهای دارای سلاح هسته‌ای) و غیربرخوردار (کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای) تقسیم می نمود. مطابق با مفاد پیمان نامه مذکور کشورهای برخوردار، شامل کشورهایی بود که تا پیش ازاول ژانویه 1967 میلادی برابر با11دی 1347 سلاح هسته‌ای یا دیگر وسایل منفجره هسته‌ای را تولید و منفجر کرده باشند بنابراین کشورهای چین،فرانسه ،روسیه ،انگلیس وآمریکا یعنی اعضای دائمی شورای امنیت  به طور رسمی به عنوان کشورهای دارای سلاح هسته‌ای معرفی شدند و سایر کشورها غیر برخوردار قلمداد گشتند. در پیمان نامه فوق مقرر شد که کشورهای دارنده سلاح هسته ای باید فناوری صلح آمیز اتمی را به سایر کشورها منتقل کنند اما نمی توانند برای ساخت سلاح اتمی به کشورها غیر دارنده کمک نمایند.

پس از تصویب این موافقتنامه تهدیدات هسته ای و تولید این سلاح ها همچنان ادامه داشت، به همین جهت در میانه سال های 1959 تا 1992 بیش از سی موافقتنامه کنترل تسلیحات به امضاء رسید که  در چهارچوب موافقتنامه های رسمی چند جانبه و دو جانبه منعقد شده اند. معاهدات چندجانبه که به موضوع کنترل تسلیحات هسته ای مربوط می شوند عبارتند از:

1- معاهده 1959 قطب جنوب که انفجار و آزمایش هسته ای در این قاره را ممنوع می سازد

2- معاهده 1963 ممنوعیت آزمایش های هسته ای در فضای ماورای جو و زیر آب

3- معاهده 1967 درباره اصول ناظر به فعالیت های کشورها در اکتشاف و استفاده از فضای ماورای جو از جمله ماه و اجرام سماوی

4-  معاهده 1967 ممنوعیت تسلیحات هسته ای در آمریکای لاتین (معاهده تلاتللکو)

5-  معاهده 1968 منع گسترش سلاح های هسته ای

6- معاهده 1971 ممنوعیت استقرار تسلیحات هسته ای و دیگر سلاح های کشتار جمعی در بستر دریا و کف اقیانوس ها

7- معاهده 1985 ایجاد منطقه عاری از سلاح هسته ای در جنوب اقیانوس آرام.

نکته قابل تأمّل در تمامی این معاهدات آن است که دستیابی به فناوری صلح آمیز هسته ای به عنوان انرژی جایگزین ممنوع نیست بلکه تولید و ساخت سلاح اتمی ممنوع است. به همین جهت می توان مدعی بود که دستیابی به فناوری صلح آمیز هسته ای برای کشورها از جمله حقوق اساسی ایشان بوده که نمی توان مانع از دستیابی به آن شد. این حق در ماده 4 پیمان نامه منع گسترش و اشاعه سلاح هسته ای به رسمیت شناخته شده است.

این ماده مقرر می دارد: « 1- هیچ یک از مفاد این معاهده به نحوی تفسیر نخواهد گردید که به حقوق غیر قابل انکار هر یک از اعضای آن به منظور توسعه تحقیقات، تولید و بهره برداری از انرژی هسته ای جهت اهداف صلح جویانه بدون هر نوع تبعیض و منطبق با مواد 1 و 2 این معاهده، خللی وارد نماید.2- همه اعضاء این معاده متعهد می گردند که تبادل هر چه وسیع تر تجهیزات، مواد دانش و اطلاعات فنی را جهت مصارف صلح جویانه انرژی هسته ای تسهیل نموده و حق شرکت در این مبادلات را دارند. اعضا این معاهده در صورت توانایی باید انفرادی یا به اتفاق سایر اعضاء یا سازمان های بین المللی در توسعه بیشتر استفاده از انرژی هسته ای برای اهداف صلح جویانه مخصوصاً در قلمرو اعضایی که فاقد سلاح هسته ای می باشند و با توجه به نیازهای مناطق در حال توسعه جهان، مشارکت نمایند».

جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از اعضای پیمان نامه فوق مطابق با نص صریح ماده 4، حق برخورداری از انرژی صلح آمیز هسته ای را دارا است و هیچ دولتی نمی تواند این حق قانونی و مشروع را سلب نماید.

گروه مطالعات حقوق بشر گزارشگر

 

 

 

 

 

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار