امروز : 30 شهريور 1397

بررسی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با مهاجران و پناهندگان افغانی

دولت جمهوری اسلامی ایران بر مبنای شعار «اسلام مرز ندارد» پذیرای میلیون ها پناه جوی افغانی است. این بدین معنا است که کشور ایران نزدیک به سه دهه میزبان مهاجران و پناهندگان افغانی بوده است.
بررسی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با مهاجران و پناهندگان افغانی
به گزارش سایت گزارشگر، جنگ، ناامنی، فقر و فسادهای گسترده و ... از دلایل موثر پناهندگی و مهاجرات اقوام و ملل مختلف در طول تاریخ بوده است؛ در این میان کشورهای هم مرز و همسایه همواره نخستین مقصد این پناهندگان و مهاجران هستند. همین امر سبب می شود که هر کشوری در قبال پذیرش اتباع سایر کشورها چه به صورت موقت و چه دایمی سیاست های خاص خود را اتخاذ نماید تا از این رهگذر بتواند وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و در یک کلام حاکمیتی خود را مدیریت نماید.
بی تردید ورود گروه های گسترده انسانی از ورای مرزها، آثار متعددی بر جای می گذارد، از تغییر معیشت افراد ملت گرفته تا تغییر چهره فیزیکی شهرها، این امر دلیلی جز تداخل قومیتی و فرهنگی و حتی ملی ندارد. به عبارت بهتر هنگامی که تنش ها، درگیری ها و حتی جنگ های داخلی برای یک ملت راه گریزی جز پناهندگی یا مهاجرت نمی گذارد، این افراد وارد کشورهای دیگر از جمله کشورهای همسایه می شوند و با خود کوله باری از نیازهای انسانی از جمله نیاز به سرپناه، غذا، آب آشامیدنی سالم، فوریت های پزشکی و بهداشتی، کار و درآمد کافی، ادامه تحصیل و ... را به همراه می آورند، در عین حال این گروه انسانی با پسوندهای هویتی و فرهنگی خود محیط جدید را متاثر می سازند و روند آن را دگرگون می کنند.
در این میان کشور مقصد (مهاجرپذیر) به یکباره و یا در بازه زمانی طولانی تری با افزایش جمعیت مواجه شده و مکلف به تامین نیازهای آنان می شود. با توجه به آن که ظرفیت های هر کشوری با توجه به نیازهای ملی آن تعریف می گردد، اختصاص منابع به اتباع سایر کشورها در دراز مدت آثار زیانباری بر پیکره اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن کشور بر جای می نهد. به همین علت پذیرش پناهندگان و مهاجرین غیرقانونی عموماً سیاستی موقتی و کوتاه مدت تلقی می شود که با برطرف شدن زمینه های بحران باید سبب بازگشت آن مهاجران و پناهندگان گردد.
 افغانستان از جمله کشورهایی است که تاکنون حجم بسیار بالای تنش های داخلی و ناآرامی ها را تجربه نموده و ملت مظلوم آن در ازمنه مختلف مجبور به ترک وطن خویش شده اند. این کشور در طول سالیان با حمله روسیه، نبردهای داخلی میان گروه های مجاهدین و در نهایت تسلط گروه تروریستی طالبان مواجه بوده و این بحران ها وضع معیشت مردم این کشور و حتی امنیت ایشان را دستخوش تحولات ناموزون نموده است. به همین علت افاغنه به تنگ آمده از ناآرامی های و ناامنی های داخلی دسته دسته و گروه گروه اقدام به ترک وطن خویش نموده و به کشورهای همسایه و بعضا اروپایی پناهنده شده و یا مهاجرت نموده اند.
جمهوری اسلامی ایران به واسطه وجود مرز مشترک و البته مذهب، زبان و فرهنگ مشابه نخستین مقصد مهاجران افغانی بوده و هست. سرآغاز ورود افغان ها به ایران به سال 1303 شمسی باز میگردد یعنی هنگامی که صنعت نفت ایران شکوفا شد و بالتبع بازار کار مناسبی در سطح ملی و منطقه ای ایجاد گردید، در آن زمان حضور افغان ها در ایران موقتی بود و بعد از مدتی با کسب درآمد مناسب به وطن خود باز می گشتند. اما از سال 1357 درست مقارن با حمله ارتش سرخ شوروی سابق به افغانستان مهاجرت گروهی اقوام افغان به ایران شدت و وسعت زیادی به خود گرفت، دولت جمهوری اسلامی ایران نیز بر مبنای شعار «اسلام مرز ندارد» پذیرای میلیون ها پناه جوی افغانی شد. بعد از پایان جنگ میان افغانستان و شوروی سابق برخی از این پناه جویان به میهن خویش باز گشتند و برخی دیگر علی رغم برطرف شدن بحران در ایران باقی ماندند. پس از طی مدت زمانی، در سال 1371 شمسی طالبان بر افغانستان چیره شد و بار دیگر ناامنی و ناآرامی این کشور را فرا گرفت، همین امر سبب ایجاد موج دوم پناهندگی و مهاجرت از افغانستان به ایران شد. پس از سال 1381 و ایجاد امنیت نسبی در ایران کشور، جمهوری اسلامی ایران خواستار بازگشت مهاجرین و پناه جویان افغانی به وطن خویش شد. این بدین معنا است که کشور ایران نزدیک به  سه دهه میزبان مهاجران و پناهندگان افغانی بوده است.
با وجود مدارا و همکاری بین المللی دولت و ملت ایران با مهاجران و پناهندگان افغانی، متاسفانه برخی رسانه های داخلی افغانستان زبان به دشنام و مقابله با ایران گشوده و از وضعیت افغان ها در ایران گله نمودند. با وجود آن که کم و کاستی های موجود در وضعیت افغان ها بعضاً عامل قابل قبولی در نقد سیاست های دولتی است اما نمی توان بر خدمات ارزنده ایران به افاغنه مهاجر و پناهنده چشم پوشی نمود. به طور کلی سیاست جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با مهاجرین و پناهندگان افغانی را باید در دو دسته بندی ملاحظه نمود. نکته مهم در این دسته بندی آن است که میان پناهندگی و مهاجرت تفاوت محتوایی و مفهومی وجود دارد و همین امر سبب می شود حقوق و تکالیف مهاجرین و پناهندگان متغیر و متفاوت باشد.
تفاوت ظریفی میان دو اصطلاح «پناهندگی» و «مهاجرت» وجود دارد که اغلب نادیده انگاشته شده و به اشتباه به جای یکدیگر به کار می روند.
در تعریف اصطلاح «مهاجرت» چندین مولفه مهم موجود است که آن را از پناهندگی متمایز می سازد. در حقیقت مهاجر به شخصی اطلاق می شود که آگاهانه ترک وطن خویش را برای دستیابی به زندگی بهتر در جایی دیگر انتخاب می کند. چنین شخصی در طی گذران یک پروسه زمانی به مطالعه و جمع آوری اطلاعات در خصوص کشور مهاجر پذیر، امکانات شغلی، زبان و سایر امتیازات می پردازد. همچنین این فرد برای سفر خود برنامه ریزی کرده و دارایی ها و اموال خود را با خود می برد. او می تواند هر هنگام که خواست به کشور متبوع خویش بازگردد.
در نقطه مقابل پناهنده شخصی است که ترک وطن نکته اجتناب ناپذیر و البته اجباری زندگی او است. نگرانی عمده فرد پناهنده امنیت، حقوق بشر و هراس از شکنجه است و چنین کسی برای امتیازات اقتصادی تن به ترک وطن نمی سپرد. با این اوصاف پناهندگان در یک اقدام جبرگونه تن به ترک وطن خویش می دهند چرا که مولفه اصلی حیات انسانی ایشان یعنی امنیت جانی تحت سیطره شکنجه های نژادی، سیاسی و ... به خطر افتاده است. از این رو باید بدین امر اهتمام داشت که پدیده پناهندگی متاثر از ناامنی سیاسی یا اجتماعی همچون جنگ ظهور و بروز می یابد.
فرد پناهنده پس از ترک وطن در واقع خانواده، دوستان، مایملک و دارایی های خود را پشت سر می نهد. چنین فردی هرگز امکان بازگشت به وطن خویش را نمی یابد مگر آن که شرایطی که سبب پناهندگی وی شده از میان رود.
بنابراین پناهندگان افغانی در ایران باید با توجه به ایجاد امنیت نسبی در کشور خویش و برطرف شدن حالت جنگی و البته سالبه به انتفای موضوع شدن مسئله پناهندگی، به کشور خویش باز گردند.
اما در خصوص مهاجرین نیز می توان به دسته بندی جزئی تری اشاره نمود؛ مهاجرین خود بر دو دسته اند، مهاجرین قانونی و مهاجرین غیر قانونی. مهاجرین قانونی به افرادی اطلاق می شود که باسپری نمودن مراحل قانونی مهاجرت و فراهم ساختن شرایط مناسب برای خود و خانواده خویش در کشور مقصد، آن کشور را به عنوان موطن جدید خویش بر می گزینند، در چنین شرایطی کشور پذیرنده می تواند قوانین و مقررات خاص مهاجرت را وضع نموده و ترکیب جمعیتی خویش را مدیریت نماید. البته شایان ذکر است که در مهاجرت های قانونی میزان سودرسانی و فایده مندی شخص مهاجر ملاک قابل ملاحظه ای است بدین معنا که وی نباید تنها بار و تکلیفی بر دوش کشور پذیرنده بگذارد بلکه به واسطه توان و استعداد شخصی همچون هوش و خلاقیت و وضعیت اجتماعی و اقتصادی همانند دارایی های مالی و جایگاه اجتماعی باید فوایدی برای کشور مهاجر پذیر داشته باشد.
اما مهاجر غیرقانونی شخصی است که نه به واسطه جنگ و ناامنی بلکه برای بهبود سطح زندگی خود آن هم بدون سپری نمودن مراحل قانونی و احراز شرایط قابل قبول از مرزهای یک کشور عبور می کند، چنین فردی با ایجاد معضلات متعدد اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی تهدیدی جدی برای کشور پذیرنده تلقی می شود برای همین در همه کشورها چنین افرادی به محض دستگیری به وطن خود عودت می شوند.
وضعیت افاغنه در ایران تابع یکی از سه حالت فوق الذکر است؛ افاغنه پناهنده به واسطه رفع حالت جنگ و ناامنی باید به وطن خود باز گردند و در این زمینه دولت ایران مدت زمانی را برای ترک کشور توسط ایشان تعیین نموده است. افاغنه مهاجر که وضعیت قانونی در ایران دارند می توانند به زندگی خانوادگی خود در ایران ادامه داده و همچون سایر شهروندان از حقوق ملی برخوردار باشند و در نهایت آن دسته از افغانیان مهاجر غیر قانونی به جهت نقض قواعد بین المللی  و ملی مهاجرت باید به کشور خویش باز گردانده شوند.
مسئله قابل طرح در این حوزه آن است که در بسیاری از رسانه های داخلی افغانستان بدون توجه به این دسته بندی چه از روی غفلت و چه از روی عمد، مسئله اخراج افغان ها از ایران مطرح شده است، در حالی که اخراج افاغنه از ایران منحصر به مهاجران غیر قانونی است و در قبال پناهندگان نیز مسئله اخراج مطرح نیست بلکه این گروه باید در بازه زمانی مشخص به واسطه رفع حالت اضطرار به میهن خود مراجعت نمایند.
در پایان ذکر این امر ضروری است که اگرچه نواقصی در سیستم خدمات رسانی دولت ایران به پناهندگان و مهاجرین قانونی و حتی غیرقانونی افغان وجود دارد اما این نواقص نه از روی مخاصمه یا کینه ورزی بلکه به جهت کمبود منابع و معضلات داخلی است که در هر کشور و دولتی غیر قابل اجتناب می نماید. بنابراین حکومت ایران همچنان به اصول «اسلام مرز ندارد»، «حمایت از همه ابنای بشر» و «کرامت انسان» اعتقاد راسخ دارد و در این رهگذار از کوچکترین همکاری بین المللی در قبال مهاجرین و پناهندگان افغانی کوتاهی ننموده است.
نیلوفرمقدمی
 

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
رهایی بخش
[1393/10/15 - 12:11]
وای واقعا مطلب قشنگ و خوب و علمی ای بود، من که لذت بردم ازش. ممنون از سایت خوبتون
افغان
[1393/10/15 - 12:13]
سلام. من به عنوان یک مهاجر افغانی با بیشتر حرفهای شما موافقم. زندگی تو ایران با وجود جمعیت زیاد سخت شده، من به عنوان یک افغانی اول باید تو سرزمین و وطن خودم باشم. ایرانی های مهمان نوازند و ما ازشون ممنونیم. ولی واقعا شرایط زندگی تو افغانستان انقدر سخته که برگشتن مثل مرگه برای ما
تقواااااان
[1393/10/15 - 12:26]
مطلب بسیار عالی، سپاس

آخرین اخبار