امروز : 06 ارديبهشت 1397

به مناسبت روز جهانی ایدز: برنامه های جمهوری اسلامی ایران در مقابله با بیماری ایدز

اپیدمی جهانی ایدز و ویروس آن، با توجه به همه گیری آن یک مورد اضطراری جهانی و یکی از جدی ترین چالشها در برابر زندگی و حیثیت انسان است. از زمان شناسایی بیماری ایدز، بیش از ۲۲ میلیون نفر بر اثر این بیماری جان خود را از دست داده اند و انتظار می رود تا سال 2014 این تعداد به سه برابر افزایش یابد.
به مناسبت روز جهانی ایدز: برنامه های جمهوری اسلامی ایران در مقابله با بیماری ایدز
به گزارش سایت گزارشگر، اول دسامبر مصادف با دهم آذر ماه، روز جهانی مبارزه با ایدز نامگذاری شده است و این روز در سراسر جهان گرامی داشته می‌شود. اهمیت این روز در این است که به عموم مردم یاد‌آوری می شود که HIV از بین نرفته است و هنوز اقدامات زیادی در راستای ریشه کنی آن باید صورت گیرد.
در ایران نیز هر ساله با گرامیداشت این روز گردهمایی ها و کنفرانس هایی تشکیل می شود تا تصمیمات جدیدتری در رابطه با این مسئله گرفته شود. بر اساس آخرین آمار وزارت بهداشت ایران حدود ۲۸ هزار نفر در کشور به ویروس ایدز مبتلا شده‌اند که حدود ۸۸.۷ درصد موارد در مردان و ۱۱.۳ درصد در زنان بوده است. همچنین ۴۵.۸ درصد از مبتلایان که سن زمان ابتلای آنها مشخص بود، در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال قرار داشتند که بالاترین نسبت در بین گروه‌های سنی را به خود اختصاص می‌دهند.
بر اساس این گزارش از بین کل موارد ابتلا که از سال 66 تاکنون در کشور به ثبت رسیده اند، به ترتیب اعتیاد تزریقی ۶۷.۶، رابطه جنسی ناسالم ۱۳.۴ و انتقال ویروس از مادر به کودک ۱.۲ درصد بوده است.
بر اساس آمار موجود از بین مبتلایان به این ویروس در سال ۹۲ حدود ۳ درصد از طریق انتقال از مادر به نوزاد مبتلا شده اند. در ۱۴.۴ درصد از موارد شناسایی شده در سال گذشته راه انتقال ویروس نامشخص بوده و هیچ مورد جدید ابتلا از راه خون و فرآورده های خونی گزارش نشده است. ضمناً ۷۰ درصد موارد شناسایی شده در این سال را مردان و ۳۰ درصد را زنان تشکیل می‌دهند.
یکی از مهم ترین مسائل مطرح در برنامه های پیشگیری و کنترل ایدز، تنظیم برنامه های مناسب است. پس از شناسایی اولین مورد ابتلا به ایدز در سال 1366، پاسخ به آن در کشور با تشکیل شورای عالی ایدز در سال 1367 شروع شد. پاسخ کشور در ابتدا عمدتاً بر ارائه خون سالم، ارائه برخی از خدمات درمانی و راه اندازی سیستم ثبت موارد متمرکز بود که متعاقباً رعایت مراقبت های همه جانبه نیز بر آن افزوده شد. با شروع همه گیری اچ آی وی در مصرف کنندگان تزریقی مواد مخدر در اواسط دهه هفتاد شمسی برخی فعالیت های کاهش آسیب های ناشی از مصرف مواد هم شروع شد. اما تا انتهای دهه هفتاد، فعالیت های کنترل ایدز عمدتاً به صورت فعالیت های مجزا به اجرا در می آمد و در چارچوب یک برنامه استراتژیک نبود. در سال 1380 برای نخستین بار در سطح ملی برنامه استراتژیک پنج ساله برای سال های 1385-1381 توسط وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی با همکاری نسبی سایر دستگاه ها تدوین گردید.
برنامه دوم برای سال های 1386-1388 و به صورت 3 ساله تدوین شد. این برنامه مشتمل بر 10 استراتژی بود و با مشارکت چند سازمان دیگر تهیه شد. پس از تحلیل وضعیت ایدز در کشور و بر اساس نتایج حاصل از پایش و ارزشیابی دومین برنامه استراتژیک، سومین برنامه تهیه و تدوین شد. 
سومین برنامه استراتژیک به کمک سازمان های همکار در کنترل ایدز از جمله: سازمان بهزیستی، سازمان زندان ها، وزارت کشور، جمعیت هلال احمر، سازمان صدا و سیما، وزارت آموزش و پرورش، وزارت رفاه و دیگر سازمان ها و دستگاه های ذیربط تنظیم و تدوین شد و توسط هیأت دولت به تصویب رسید. در این برنامه، تصمیمات مناسب جهت کنترل موج سوم انتقال ایدز اتخاذ شده است، بعلاوه سهم هر یک از نهادها و سازمان ها در اجرای آن مشخص و شفاف است و بر اساس راهبردها و اهداف تعیین شده پاسخ گویی لازم را ایجاد می نماید.
 این برنامه استراتژیک شامل کلیه اهداف موجود در اولین و دومین برنامه های ملی کنترل ایدز است با این تفاوت که با توجه به تغییر الگوی انتقال ایدز به انتقال از راه جنسی، بر لزوم توجه به الگوهای جدید انتقال این بیماری و همچنین توجه به برنامه های کاهش آسیب به منظور پیشگیری از بازگشت موج دوم ایدز، تأکید شده است و در این راستا بر ارائه خدمات کاهش آسیب و آموزش جوانان و نوجوانان، زنان آسیب پذیر و سایر گروه های در معرض خطر ابتلا به ایدز در سطح وسیع، توجه ویژه شده است. این برنامه برای مدت پنج سال یعنی از سال 1389 تا 1393 اجرا شد و شامل 10 استراتژی بود.
1. آموزش و اطلاع رسانی: 
فعالیت های آموزشی و اطلاع رسانی برای عموم مردم و برنامه های آموزشی بطور اختصاصی برای گروه های هدف مختلف، همواره یکی از سیاست ها و راهبردهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بوده است. در برنامه کشوری کنترل و پیشگیری از ایدز بر آموزش و اطلاع رسانی به عنوان نخستین استراتژی تاکید خاص شده و به منظور اجرای هر چه بهتر این استراتژی، تاکنون اقدامات وسیعی صورت گرفته است. مطبوعات، نشریات و خبرگزاری های کشوری و منطقه ای در امر آموزش و اطلاع رسانی ایدز نقش بسزایی دارند. در بحث آموزش و اطلاع رسانی همواره نقش روحانیون، رهبران مذهبی و آموزه های دینی در پیشگیری از ایدز مورد توجه جدی قرار گرفته است. 
 
2. تأمین سلامت خون:
تامین سلامت خون و فراورده های خونی دومین استراتژی بوده و غربالگری خون و فراورده های خونی اهدا شده یکی از برنامه های ملی کنترل ایدز در نظر گرفته شده است که سازمان انتقال خون در این زمینه نقش آفرینی کرده است. ایجاد آمادگی و انجام مشاوره قبل از اهداء خون و اهدای داوطلبانه خون در ایران گامی بسیار بزرگ و مثبت، در جهت ارتقای سلامت خونهای اهدایی و پیشگیری از شیوع ایدز است و یکی از راهکارهای اساسی است که خوشبختانه در حال انجام است. غربالگری خونهای اهدایی، حذف خون جایگزین، استفاده از سیستم خودحذفی محرمانه و عدم خونگیری از اهداکنندگان با احتمال خطر، با ارزیابی پزشک اقداماتی در جهت تأمین سلامت خونهای اهدایی است.
 
3. مشاوره و آزمایش داوطلبانه
در راستای اجرای برنامه کشوری کنترل و پیشگیری از ایدز، مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری با رویکرد مشتری مدار، جهت ارائه خدمات آموزشی، مشاوره و تشخیص اچ آی وی و مراقبت و درمان، تحت نظارت دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور فعالیت می کنند. رعایت داوطلبانه بودن و رازداری در آزمایشات، مشاوره قبل و بعد از آزمایش اچ آی وی یکی از اصول اساسی این مراکز است که نقش بسیار مهمی در شناسائی افراد مبتلا به اچ آی وی و نیز ارزیابی خطر در افراد در معرض خطر این عفونت دارد. در این مراکز افراد یا به صورت داوطلبانه برای انجام مشاوره مراجعه می کنند و یا افرادی هستند که از قبل در این مراکز دارای پرونده بوده اند و یا از طرف دیگر مراکز بهداشتی- درمانی به این مراکز ارجاع می شوند. بعلاوه در این مراکز خدماتی دیگر از جمله: آموزشهای لازم و ارایه خدمات کاهش آسیب همچون توزیع سرنگ و سوزن، تجویز داروی متادون برای معتادان تزریقی، توزیع مواد ضد عفونی کننده، انجام آزمایشات پاراکلینیک و ارائه خدمات مراقبت و درمان ضد رترویروسی بر اساس دستورالعمل کشوری انجام می شود. دسترسی کلیه افراد به این مراکز به راحتی امکان پذیر است و کلیه خدمات ارائه شده نیز رایگان است. تاکنون در بیشتر شهرستان های کشور حداقل یک مرکز مشاوره بیماریهای رفتاری توسط دانشگاههای علوم پزشکی کشور راه اندازی شده است.
 
4. کاهش آسیب
کاهش آسیب یک حرکت جهانی است که در پاسخ به بحران فزاینده ایدز در جهان شروع شد و هدف آن کاهش آسیب ناشی از مصرف مواد مخدر است و به عنوان یکی از استراتژیهای مهم برنامه کشوری کنترل و پیشگیری از ایدز مورد توجه قرار گرفته است. به منظور دست یابی به اهداف استراتژی کاهش آسیب، رویکردهایی تعریف شد که از جمله آنان می توان به موارد زیر اشاره کرد: برنامه کمک رسانی سیار، راه اندازی مراکز گذری و مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری، برنامه تعویض سرنگ و سوزن در گروه های پرخطر، درمان نگه دارنده با متادون با اجرای برنامه های کاهش آسیب و با همکاری سازمانهای ذیربط در کشورمان تحولی عظیم در کنترل ایدز ایجاد شد و بخاطر دستاوردها و توفیقاتی که تا کنون در زمینه پیشگیری و کنترل ایدز بدست آمده است، همواره مورد تقدیر سازمانهای بین المللی قرار گرفته است. بدیهی است با کم رنگ شدن برنامه های کاهش آسیب، شاهد برگشت موج دوم انتقال ایدز یعنی انتقال از طریق مصرف تزریقی مواد مخدر خواهیم بود.
 
5. پیشگیری از انتقال جنسی
بر اساس شواهد موجود الگوی انتقال ویروس ایدز از اعتیاد تزریقی به رفتارهای جنسی در حال تغییر است و در این زمینه باید پیش بینی های لازم و موثر را برای شناسایی و کنترل عوامل زمینه ای تغییر الگوی ابتلا به اچ ای وی را در نظر داشته باشیم.
 
6. مراقبت و درمان بیماری های آمیزشی
به منظور استاندارد کردن نحوه برخورد بالینی با بیماران، راهنمای کشوری بر اساس رویکرد سندرومیک تهیه شده و در اختیار دانشگاههای علوم پزشکی قرار گرفته است. به منظور ارتقاء نظام گزارش دهی بیماریهای آمیزشی، سیستم جدید راه اندازی شد و تعاریف استاندارد به همراه برنامه نرم افزاری گزارش دهی و تحلیل، تهیه و به دانشگاه های علوم پزشکی ارائه شد. از آنجا که بیماران عفونت های آمیزشی به طیف گسترده ای از مراکز ارائه خدمات مراجعه می کنند این نیاز وجود دارد که آموزشهای لازم در سطح بسیار گسترده ارائه گردد.
 
7. مشاوره، مراقبت و درمان مبتلایان به ایدز و خانواده آن ها
دسترسی کلیه افراد مبتلا به ایدز به خدمات درمان تخصصی ضد رترویروسی و خدمات مشاوره ای رایگان، از اهداف نهایی این برنامه است. در این راستا درمان ضد رترویروسی، عفونت های فرصت طلب و عفونت های شایع مرتبط با ایدز از جمله تشخیص و درمان سل، حمایت روانی- اجتماعی از مبتلایان و خانواده های آنان، خدمات تنظیم خانواده و نیز پروفیلاکسی بعد از مواجهه با ایدز انجام می شود. مراقبت و درمان بیماران ایدز در جمهوری اسلامی ایران صرفاً به عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و واحدهای آن یعنی دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سراسر کشور است. درمان بستری و درمان سرپایی افراد مبتلا رایگان است. همچنین توزیع داروهای ضد رترویروسی از طریق مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری بطور رایگان انجام می شود. به منظور بازبینی و بروز رسانی راهنمای کشوری مراقبت و درمان ایدز، کمیته های فنی تشکیل شد تا با بهره گیری از آخرین دستورالعمل های سازمان بهداشت جهانی و سایر مراجع معتبر علمی بین المللی و نیز امکانات موجود در کشور و همچنین نقطه نظرات پزشکان امر، مجموعه راهنمای کشوری مراقبت و درمان ایدز را مورد بازبینی قرار دهند. ارائه صحیح درمان ضد رترویروسی موثرترین راه ارتقای کیفیت زندگی و طول عمر این بیماران است.
 
8. حمایت و توانمندسازی
حمایت اجتماعی و اقتصادی از افراد مبتلا و خانواده های آنان و سایر افراد در معرض خطر به عنوان یک استراتژی در برنامه کشور، مورد توجه قرار گرفته است و برحفظ اسرار بیماران و حقوق انسانی آنان تاکید شده است. در این زمینه اهداف و فعالیت هایی به منظور توانمند سازی و حمایت از افراد مبتلا به  ایدز  از جمله ایجاد پوشش خدمات بیمه ای، تامین سرپناه، حرفه آموزی و اشتغال زائی و کمک های مالی- معیشتی برای افراد واجد شرایط پیش بینی شده است.
 
9. برقراری نظام مراقبت اپیدمیولوژیک و مدیریت داده ها
ثبت و گزارش دهی با شناسایی اولین مورد ابتلا به ایدز در ایران شروع شد. در این سیستم موارد شناسایی شده توسط دانشگاههای علوم پزشکی به مرکز مدیریت بیماریهای واگیر گزارش می شود و آمار جمع آوری شده، پس از بررسی، هر سه ماه یک بار توسط اداره کنترل ایدز منتشر می شود. از دیگر برنامه های کنترل اپیدمی ایدز برقراری نظام مراقبت نسل دوم اچ ای وی در کشور است. نظام مراقبت نسل دوم اچ ای وی، نظامی با مشخصه های پویائی است، که به منظور ارزیابی روند عفونت و ارتقای کیفی پاسخ به اپیدمی ایدز اجرا می شود. بر اساس این نظام وضعیت ایدز در کشورهای مختلف بر اساس چند مشخصه به همه گیری محدود- متمرکز و منتشر شده طبقه بندی می شود.
10. تقویت زیرساخت های لازم
بدون شک اجرای برنامه کشوری کنترل ایدز بدون حمایت سیاستگذاران و رؤسای سه قوه امکان پذیر نیست. وضع قوانین ثابت در زمینه های مرتبط باعث اجرای برنامه به نحو احسن خواهد شد. چرا که با تغییر مدیریت، خطر محدود شدن اجرای برنامه یا انجام فعالیت های غیر کارشناسی به حداقل می رسد. حمایت سیاستگذاران در مورد برخی از گرو ههای هدف از جمله مصرف کنندگان تزریقی مواد تا کنون بسیار چشمگیر بوده است، اما در جلب حمایت برای اجرای برنامه های کنترل ایدز در برخی از گروه های آسیب پذیر از جمله در برنامه های ترویج سلامت جنسی در نوجوانان و جوانان و نیز زنان در معرض بیشترین آسیب، که در کنترل موج سوم ایدز از اهمیت زیادی برخوردارند، با مشکلات عدیده ای همراه بوده است.
در مجموع، نمایندگان سازمان جهانی بهداشت (who)، صندوق جمعیت سازمان ملل متحد (unfpa) و یونیسف نیز بر این موضوع تأکید دارند که باید یک استراتژی جدید برای مراقبت و جلوگیری از بیماری ایدز در جهان ایجاد شود. بدین ترتیب تدوین و اجرای برنامه های استراتژیک، ابزاری مؤثر برای کنترل گسترش ایدز به عنوان یک معضل سلامتی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی است. چالش های مختلفی در اجرای برنامه کنترل اچ ای وی وجود دارد و یکی از چالش های مهم اجرای این برنامه در کشور همانند سایر کشورها، محدودیت های اجتماعی می باشد که دسترسی به گروه های در معرض خطر اچ آی وی و نیز گروه های دارای رفتارهای پرخطر را برای اجرای برنامه های پیشگیرانه و مراقبتی، دشوار نموده است. اما با اطلاع رسانی و فرهنگ سازی در خانواده ها و مدارس و دانشگاه ها می توان تا حد زیادی چالش های موجود را مرتفع و آمار مبتلایان به این بیماری را به صورت آگاهانه ای کاهش داد.
 
افسانه ابراهیمی
 

نظرات

chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آخرین اخبار